Wiedner wept loudly in Nagarkot

Wiedner wept loudly in Nagarkot

Speaking

Buddhi Narayan Shrestha

Mr. ZM Wiedner was the Assistant Director of Geodetic Survey Branch, Survey Department, Nepal from 1970 to 1997. He was the Czech Republic national and working for Institute of Geodetic and Cartographic Enterprise in Czech. He had come to Nepal to work in the Survey Department of Nepal under the OPEC program of the United Nations. Wiedner also worked in the Survey Department as an Advisor from October 1987 to April 1988 for eighteen months assigned from the UNDP.

During the tenure of Assistant Directorship of Survey Department and chief of Geodetic Survey Branch, Wiedner enunciated and established the ‘Nagarkot Astronomical Observatory.’ He was keen to develop Nagarkot Station and connect it to Very Long Base Interferometry (VLBI) of Taskent of Russia and Tokyo of Japan. But the work was not completed as his tenure in Nepal was completed. However, Nagarkot was developed as Trigonometrical Fundamental Station, Gravity Point, Precise Leveling Station, Doppler Point, GPS/GNSS Point Tracking Station, Weather Recording Station, Circum Zenithal Observation Staion etc.

Nagarkot observatory expanded within the parameter of 42 hectare of land, located at 2150 meter from the mean sea level, twenty seven kilometer far from Kathmandu downtown. But it was misused after Wiedner’s return from Nepal. The top of Nagarkot hill area where there is observation tower and fundamental geodetic stations within the premises was misused by the picnic-goers from Kathmandu city and it was converted into merry making place, especially on Saturdays.

It is envisaged that if Wiedner would have come back to Nagarkot observatory area in these days; and if he had seen misuse of Nagarkot premises in such a fashion, he would weep very loudly in Nagarkot.
The detail article has been published in the Magazine ‘Bhumi Sandesh’ Year-6, Number-6, 2014 as following in Devanagari script:

विडनर नगरकोटमा डाको छोडेर रोए

 

बुद्धिनारायण श्रेष्ठ

 
नापी विभाग अर्न्तर्गत खगोल तथा भू-मापन महाशाखामा सात वर्षसहायक निर्देशकको पदमा काम गरेका र सल्लाहकारका रुपमा अर्को डेढ वर्षकार्य गरेका विडनर आप\mनो देश चेक रिपब्लिकको राजधानी प्राहाबाट २०७० साउन २५ गते काठमाडौं आएका थिए । काठमाडौं टेकेको भोलिपल्टै अर्थात् २६ गते शनिबार उनी नगरकोट खगोलीय वेधशाला गए । नगरकोटतर्फलाग्दा यिनको अनुहार फुरुङ्ग परेको देखिन्थ्यो, मानौ यिनले केही लाभ हासिल गर्दैछन् । नगरकोटको डाँडोमा रहेका क्लव हिमालय जस्ता होटेल पार गरेर जंगल तथा घुमाउरो पक्की सडकबाट उकालो गुड्डा यिनमा प्रशन्नता थपिदै थियो । नगरकोट वेधशालाको कार्यालय भवन नजिकबाट गाडी उँभो लाग्दा यिनको मुहार तेजिलो थियो । वेधशाला क्षेत्रको गाडी पुग्ने अन्तिम विन्दुमा गाडी रोकियो । गाडीबाट उत्रने बेलामा यिनको अनुहारमा अलि मलिनता देखियो । जमिनमा उत्रेर दायँा बायाँ रहेका चमेना र चाउचाउ विस्कुट विक्री गर्ने पसलहरु हेरेर यिनको मुहार अझ खस्कियो । त्यसपछि पैदल जानुपर्ने सिढि उक्लदै जाँदा यिनको अनुहार गम्भीर हुन पुग्यो । यसपछि यिनी थुम्कोमा रहेको अब्जरभेशन टावरमा पुगे । उकालो चढाइले यिनमा केही स्वाँस्वाँ आएको थियो । टावर नजिक टक्क अडेर एकाध मिनेट दायाँ-बायाँ नियाले । यिनलाई के लाग्यो कुन्नी, एकै छिनमा यिनी आफ्नो अनुहार निचोरिएको कागति जस्तो बनाई सुक्क-सुक्क गर्न लागे । त्यसको आधा मिनेटमै यिनी त डाको छाडेर रुन पो लागे । एउटा पाको उमेरको मानिस त्यस माथि पनि गोरो छालाको विदेशी ह्वँा ह्वँा रोएको देखेर अगल-बगलमा रहेका मानिस छक्क परे र चिन्तित पनि देखिए । विडनरसँगै रहेका नगरकोट वेधशालाका प्रमुख गोविन्दप्रसाद अधिकारी विडनर डाको छोडेर रोएको देखेर हक्क न बक्क भए । अब कसो गर्ने र के गर्ने भनेर अधिकारी एकै छिनसम्म त अत्तालिए ।
अलि धर्ैयवान भएर विडनरले टावरको चारैतिर हेरे । टावरको दक्षिणतर्फो खाली भागमा १०-१२ जनाको समुह ठूलो स्पिकरबाट निस्केको गीतको आवाज सुन्दै खानपिन गर्दै रमाइरहेका देखे । उत्तरतर्फअलिकति खुलाभागमा पिकनिक मनाउने अर्को जत्था बियर, वाइन, हृविस्कीको चुस्कीमा रम्दै तास खेलिरहेको पाए ।

DSC01558

पश्चिमपट्टकिो फलामे बारबाहिर एक जोडी -केटाकेटी) मुग्धकण्ठले गफिदैं गरेको र बेला-बेलामा थुतुनो जोड्ने-जोड्ने अवस्थामा पुग्न खोजेको दृश्य पनि देखे । अब्जरभेशन टावरको टुप्पोतिर आँखा लगाउँदा ५-७ केटाकेटी माथि प्लेटर्फममा उभिएर रमाइरहेको अनुभव गरिरहेको हेरे ।
टावरको फलामे पाइप डण्डिमा झुन्डेर विद्यार्थी जस्ता देखिने मसिना केटाहरु पिङ खेलेजस्तो मच्ची रहेका दृश्यले यिनको मनमा च्वास्स् घोच्यो । एकजना युवक टावरको फलामे पाइप समात्दै तलतिर ओर्लेर टावरको बीच भागमा अवस्थित पिलरको टाउकोमा टेकेर भर्ुइमा हाम फालेको देखेर विडनरले मर्माहित भएको अनुहार लगाए ।

Tower

विडनरले प्रमुख नापी अधिकृत गोविन्द प्रसाद अधिकारीलाई सोधे- यो Fundamental Pillar को टाउको टिनको ढकनीले छोपेर ताला लगाउने गरिएको थियो । यो कहिलेदेखि गायब गरियो – अधिकारीले जवाफ फर्काए- म यहाँ सरुवा भएर आउनुअगाडी नै ढकनी थिएन ।

DSC01571

विडनरले टावरको पर्ूवपट्टकिो भिरालो भागतर्फहर्ेदा वौद्धधर्मावलम्वीले टावरको पाइपमा बाँधेर ध्वजापताका तलको रुखसम्म टाँगेको देखे । अनि टावरको दक्षिणतर्फलाग्दा एकजना अधवैंशे महिलाले आगो बालेर हरियो मकै पोलेर बेचिरहेको पाए । त्यो आगोले बेला बेलामा धुँवाको मुस्लोलाई हावाले आकाशतिर उडाएको पनि हेरे ।
विडनर टावरबाट तलतिर रहेकेा वेधशालाको अफिसतिर ओर्लनै लागेको बेला त्यहाँ ३ जना नेपाली प्रहरीका जवान आइपुगे । प्रहरीले टावर वरिपरिको चक्कर लगाए । विडनरलाई अचम्म लाग्यो, यहाँ किन प्रहरी आएको होला – मन थाम्न नसकेर विडनरले प्रहरीलाई सोधे- तपाईंहरु किन यहाँ आउनु भएको हो – प्रहरीको जवाफ थियो- “यहाँ कहिलेकाहि झगडा पनि हुने गर्छ । दिन ढल्ने बेला कुने दिन मारमुङ्री पनि गछ्रन् । आज शनिवारको दिन भएकोले सुरक्षाको लागि हामी आएका हौं ।”

DSC01606

विडनरले ती प्रहरीको नाम सोधनी गर्दा एकजनाले जवाफ दिए- म प्रहरी हवल्दार कर्ण्र्ााहादुर भारती हुँ । यी २ जना कन्स्टेवल मेरा सहयोगी । यो थियो २०७० साउन २६ शनिवारको दिन । विडनर नगरकोटमा किन रोए भन्ने कुरा अलि पछि लेखौला । त्यसभन्दा पहिला विडन को हुन् भन्ने कुरा अलि विस्तृत उल्लेख गर्न लागेको छु ।
संयुक्त राष्ट्रसंघको ओपेक सहायता कार्यक्रम अर्न्तर्गत नेपालको नापी विभागमा काम गर्न जेड् एम् विडनर नेपाल आएका थिए । यिनी चेक गणराज्य -त्यसबखत चेकोस्लाभाकिया) का नागरिक थिए । यिनले २०२६ सालको सुरुदेखि २०३३ सालसम्म नापी विभाग अर्न्तर्गत खगोल तथा भू-मापन -जियोडेटिक) महाशाखा प्रमुखका रुपमा सहायक निर्देशक पदमा काम गरे । नेपालमा कार्यकाल समाप्त गरेर आप\mनो देश चेकोस्लाभाकियाको इन्सिच्युट अफ जियोडेटिक एण्ड कार्र्टोग्राफिक इन्टरप्राइज फर्केको १० वर्षछि संयुक्त राष्ट्र संघको प्राविधिक सहायता अर्न्तर्गत यिनी खगोल सल्लाहकारका रुपमा फेरि नेपालको नापी विभाग अर्न्तर्गत खगोल तथा भूमापन महाशाखामा आए । उत्पादनमूलक सल्लाहकारका रुपमा यिनले २०४३ कात्तिकदेखि २०४४ चैत्रसम्म १८ महिना काम गरे । डिल्लीबजार चारखाल अड्डामा कार्यालय अफिस भए तापनि यिनी हप्ताको २-३ पटक नगरकोट खगोल वेधशाला पुग्ने गर्थे ।

???????????????????????????????

खगोल तथा भूमापन महाशाखाको सुरुको समयमा विडनरले निकै महत्वपर्ूण्ा योगदान गरेको पाइन्छ । सुरुमा यिनले कित्तानापीको लागि चाहिने त्रिकोणमितिय नियन्त्रण विन्दुको आधारभूत संरचना बनाई त्यसलाई कार्यान्वयन गरी महाशाखाको जग बसाले । यिनले National Geodetic Frame work को योजना तयार पारे । Triangulation Instruction Book -नेपाली र अंग्रेजी भाषामा) तयार पारे ।  जस अनुसार कर्मचारीलाई फिल्डमा काम गर्न सुगम भयो । साथै आधुनिक प्राविधिक यन्त्रहरु Theodolite, Geodimeter, Distomat, Level, Mini-Computer आदि पनि आर्जन गर्ने प्रवन्ध मिलाए । महाशाखामा आफू मातहत अन्य केही विदेशी सह-विशेषज्ञ तथा स्वयंसेवकहरु संयुक्त राष्ट्रसंघकै सहायता अर्न्तर्गत ल्याएर काम गराए । यसले गर्दा कित्ता नापी कार्यको परिशुद्धताका लागि चाहिने चौथो दर्जाको नियन्त्रण विन्दुहरु समेत शुद्धतापर्ूण्ा तरिकाले स्थापना गर्न मद्दत पुग्न गयो । यिनकै पालादेखि कित्ता नापी नक्सा “आइल्याण्ड पद्धति” को बदला नियन्त्रण विन्दुका आधारमा तयार गर्ने क्रम सुरु भयो ।
देशको Triangulation Network परिशुद्ध गर्न २०३२ सालमा नगरकोट खगोलीय वेधशाला स्थापना भयो । नगरकोट-साँगा-भातेढिकुरोमा Fundamental Station हरु खडा गरी यसैका आधारमा देशभरको Triangulation Network जोडियो । नियन्त्रण विन्दुको जालोलाई समायोजन गरी परिशुद्ध पार्न राति तारा ग्रहको अवलोकन र्सर्भेक्षण गर्न विडनरले संयुक्त राष्ट्रसंघको सहायतामा र्सकम् जेनिथल यन्त्र आर्जन गरेर नगरकोटमा स्थापना गरे । यो यन्त्र राख्न एउटा छुट्टै सानो घर निर्माण गरी त्यस घरको पाखापरेको छाना स्लाइडिङ्ग हुन सक्ने बनाइयो । र्सकम जेनिथलका साथै क्रोनिमिटर, ओमेगा टाइम रिकर्डर, रेडियो रिसिभर, ब्यारोमिटर, अल्टिमिटर, कम्प्युटर आदि सामान पनि आर्जन गरिएको थियो । तथ्यांक स्थापना गर्ने काममा सुगमता ल्याउन र कुनै अवरोध आइपरे तुरुन्तै निर्देशन दिन र जानकारी आदान प्रदान गर्न Wireless transmission सेट जडान गरिएको थियो । यस अर्न्तर्गत नगरकोट, डिल्लीबजार, पोखरा, धनकुटा आदि स्थानमा Direct Wireless द्वारा प्राविधिक निर्देशन दिइने गरिन्थ्यो । यिनकै कार्यकालभित्र सम्वत् २०३३ मा Triangulation and Astronomical  किार्यको शुद्धताका लागि आवश्यक पर्ने Laplace Station नगरकोट समेत नेपालको ७ स्थानहरुमा चेकोस्लाभाकिया सरकारको सहयोगमा त्यस देशको र्सर्भेयरहरु र नेपाली नापी अधिकृतहरु समेत सामेल भई स्थापना गराए । यस अनुसार नगरकोटलाई गुरु विन्दुका रुपमा लिइयो । विदेशी Technology Transfer होस् भनी लाप्लास विन्दु स्थापना गर्ने कार्यमा नेपाली अधिकृतहरुलाई पनि संलग्न गराइएको थियो । नेपाली प्राविधिकलाई नयाँ प्रविधिको ज्ञान हासिल गराउन विडनरले पाँच अधिकृतलाई -बाबुराम आचार्य, नरनारायण श्रेष्ठ, महेश्वर भट्टर्राई समेतलाई) मध्यम अवधिको तालिमका लागि चेकोस्लाभाकिया पठाउने प्रबन्ध गरी तालिम हासिल गराए ।
विडनरले आप\mनो सहायक निर्देशकको कार्यकालमा नगरकोटमा ग्राभिटी विन्दु पनि स्थापना गरेका थिए । त्रिभुपन अन्तर्रर्ााट्रय विमानस्थल परिसरभित्र पनि ग्राभिटी विन्दु स्थापना गरेका थिए । यहाँ एउटा प्रसंग पनि जोडौं । थाइ इन्टरनेशनलले बैंककबाट काठकाडौंमा हवाई उडान सुरु गरेका समय त्रिभुवन अन्तर्रर्ााट्रय विमानस्थल पदाधिकारीले दिएको Airport Runway को उचाई थाई पाइलटको Instrumental Landing को उचाइसँग नमिलेको गुनासो गरेपछि विमानस्थल पदाधिकारीले नापी विभागमा लेखापढी गरे । नापी विभागले विडनरको नेतृत्वमा अध्ययन अवलोकन गर्न टोली खटायो । विडनरको अध्ययन र संगणना अनुसार पुरानो उचाई नमिलेको ठहर्राई नयाँ शुद्ध उचाईको तथ्यांक हवाई विभाग मार्फ थाई यएरलाइन पठाइयो । यसपछि थाईले केही नापनक्सा औजार नापी विभागलाई उपहार स्वरुप दियो ।
यिनै मित्रताका कारण र नगरकोट वेधशालालाई सुदृढ गर्नुपर्छ भन्ने धारणाले विडनरले त्रि.अ.वि.को ग्राभिटी विन्दुलाई बैंककको Absolute Gravity Station सँग जोडे । Bangkok Gravity Station मा र्सर्भेक्षणको काम सम्पन्न गर्ने वित्तिकै त्यसै दिन थाई यएरलाइन्सको सौहार्दतामा नेपाली प्राविधिज्ञहरुलाई लिएर तुरुन्तै जहाज त्रिभुवन अन्तर्रर्ााट्रय विमानस्थलमा ल्याई २४ घन्टाभित्रै यहाँको विन्दुमा क्यल्रि्रेशन गरिएको थियो । विडनरको योजना थियो, अब नगरकोटलाई कोलोम्बो र दिल्लीको ग्राभिटी स्टेशनसँग जोडी Bangkok-Kathmandu-Delhi-Karachi-Colombo-Bangkok Network फिजाउने । यसपछि नगरकोट गुरु विन्दुलाई रुसको Taskent र जापानको टोकियो VLBI Network Gravity Station हरुसँग जोडेर Very Long Base Interferometry (VLBI) स्थापनाको काम पूरा गर्ने विडनरको चाहना थियो । तर यो कार्य पूरा हुन सकेन, उनको कार्यकाल बढ्न नसकेको कारण ।
एक पटक यिनी घर विदामा जाँदा नेपालको Relief Map फाइबरमा बनाएर ५० थान ल्याएछन् । नापी विभाग, खगोल तथा भूमापन महाशाखा, भूमि सुधार मन्त्रालय सचिव कोठाको भित्तामा टाँगियो । दरबारका सचिवले पनि यो नक्साबारे थाहा पाएछन् र माग गरे । विभागबाट आवश्यक थान पठाइयो । त्यसको एक वर्षछि फेरि अर्को खेपको माग आयो । विभिन्न मन्त्रालय, युएनडिपि तथा केही नियोगमा बाँडिसकिएकोले नापी महानिर्देशकको कार्यकक्षमा टाँगिएको एक प्रति पठाएर दरबारको चित्त बुझाइएको थियो । विडरनको सहायक निर्देशकको कार्यकालको केही काम माथि वर्ण्र्ाारियो । अब उनले सल्लाहकारका रुपमा गरेको केही कुरा छोटकरमिा लेख्दै छु ।
जेड एम विडनर सम्वत् २०४३-४४ का लागि सल्लाहकारका रुपमा आए तापनि उनले उत्पादनशील काम नै गरे । उनले खगोल तथा भू-मापन महाशाखाको विगत कार्य र क्रियाकलापको समिक्षा प्रतिवेन तयार पारे । यसका आधारमा Geodetic Network लाई सुदृढ गर्ने योजना बनाए । नगरकोट कार्य विस्तृतिकरण गर्ने भावी रणनीति र योजना तयार पारे । ग्राभिटी र्सर्भेक्षणको तथ्याड्ढलाई विश्लेषण तथा हरहिसाब गर्ने कार्य गरे । यसको प्रतिवेदन यिनले नेपालमा सल्लाहकारको अवधी पूरा गरेर बाँकी कार्य आफ्नो देशमा गरी प्राहाबाट पठाएका थिए । यो पंक्तिकार त्यसबेला नापी विभागको महानिर्देशक मइसकेकोले विडनरले प्राहाबाट पठाएको प्रतिवेधन मैले प्राप्त गरी उपयोग तथा प्रयोगका लागि खगोल तथा भू-मापन महाशाखामा पठाएको थिएँ ।
अहिले मलाई सम्झना आयो, २०४३ सालको अन्त्यतिर इटालीका प्रोफेसर देसियोले सगरमाथाको उचाई ८८४८ मिटरभन्दम तल रहेको कुरा -सगरमाथाको उचाई घटेको कुरा) विश्व सञ्चार माध्यमले प्रसारण गरेको सिलसिलामा नेपाल टेलिभिजनले विडनरलाई सिंहदरबार स्टुडियोमा बोलाई अन्तरवार्ता लिएको थियो । अन्तरवार्तामा यिनले भनेका थिए “Nepal Himalaya Young Fold Mountain” Tectonic Movement भइरहेको र Continental Drift का कारण सगरमाथाको उचाई घट्ने सम्भावना रहँदैन, बरु बढेको हुन सक्छ । नेपालमा रहेको सगरमाथाको उचाई नेपाले निर्धारण गर्नुपर्छ । यसलाई विश्वका सबै देशले मान्नर्ुपर्छ । यसका लागि पनि नेपालको नगरकोटमा रहेको वेधशालामा भू-मापन सम्बन्धी अध्ययन अनुसन्धान कार्यलाई त्रि्र बनाउनु पर्छ ।
यी सबै कुराको पर्रि्रेक्ष्यमा नगरकोट वेधशालालाई नेपालको सबै प्रकारको नापनक्सा तथा अध्ययन, अनुसन्धानका लागि ँगुरु विन्दु’ का रुपमा सुसज्जित पार्नुपर्छ भन्ने धारणा जेड एम विडनरको रहेको देखिन्छ । अािखर विडनरले नगरकोटका लागि यत्तिका मरिहत्ते किन गरेका होलान् भनी जिज्ञासा उत्पन्न हुनछ । यसको उत्तर हुन सक्छ- उनले भनेका थिए, नगरकोटको अवस्थिति हिमालय श्रृंखलाको दक्षिणी क्षेत्रमा अकल्पनीय छ । विश्वको खगोलीय, भू-आकर्षा, गुरुत्वाकर्षा, महादेशीय र्घष्ाण, पृथ्वी विचलन आदिको बारे अध्ययन अनुसन्धानका निम्ति नगरकोटलाई राम्ररी विकास गरियो भने यो विश्वकै महत्वपर्ूण्ा अनुसन्धान केन्द्र बन्न सक्छ । यसबाट विश्वको वैज्ञानिक लाभान्वित हुन सक्छन् । नेपालको नाम सगरमाथा जत्तिकै फैलन सक्छ ।
यही सपना देखेर विडनरले समुद्रको सतहदेखि २,१५० मिटर अग्लो नगरकोट डाँडाको ८३० रोपनी जमिनको सेरोफेरोभित्र नगरकोट वेधशाला स्थापना गरेका थिए । जग्गा प्राप्ति गर्ने बेला निकै झमेला परेको थियो । केही भाग तत्कालीन शाही नेपाली सेनाले दावा गरेको, केही जमिनमा स्थानीय व्यक्तिले कचकच झिकेका, वन विभागले पनि किचलो झिकेको थियो । तर अन्तिममा कार्वाही फाइल दरबारमा पुगेर निर्ण्र्ााभई सबै छिनोफानो भएको थियो । कैयौं पटक नगरकोट थुम्को नजिकै स्थानीय वासिन्दाले आगो बालेर आकाशमा धुँवाको मुस्लो आकाशतिर जाँदा आगो नबाल्न विडनरले अनुरोध गरेछन् । तर स्थानीय व्यक्तिले टेरेनन् । धुवाका कारण रातसाँझमा र्सकम जेनिथलद्वारा तारा ग्रह अवलोकन गर्न वाधा परेछ् । अनि टिप्पणी उर्ठाई मन्त्रालय मार्फ दरबारबाटै सदर गर्राई नगरकोट थुम्कोको टावरबाट २ किलोमिटरको रेडियसमा आगो बाल्ने र कुनै पनि धुँवा सिर्जना गर्ने काम नगर्नु नगराउनु, गरेमा हदैसम्म सजाय गरिनेछ भनी त्यस बेलाका गाउँ पंचायत, जिल्ला पंचायत तथा प्रजिअ कार्यालयमा परिपत्र गरेपछि धुवाँउने कार्य रोकिएको थियो । दरबारसम्म पठाउने टिप्पणी यो पंक्तिकारले नापी योजना शाखाका प्रमुखका हैसियतले उठाएको थियो ।

office bldgd
मैले विभागको महानिर्देशक पद समालेको केही महिनापछि विडनरको सल्लाहकारको अवधि पूरा भएर स्वदेश फर्केका थिए । र्फकने समयमा नगरकोट वेधशालालाई जति परिस्कृत गरियो, नेपालको नापनक्सा तथा यस सम्बन्धी कार्य त्यत्तिकै मात्रामा शुद्ध हुन्छ । त्यसैले नगरकोट वेधशालालाई विकास गर्नुपर्छ भन्ने कुरा मलाई भन्ने गर्थे । उनको गृह देशमा गइसके पछि पनि हामी दर्ुइबीच बराबर पत्राचार भइरहन्थ्यो । मुख्य कुरा नगरकोटकै बारेमा हुन्थ्यो । खगोल भू-मापन महाशाखाको प्रमुखले ५-६ महिना उनको पत्रको जवाफ नपठाउँदा कृपया गतिविधिबारे जवाफ पठाउन लगाइदिनुहोस् भनी लेख्थे । तत्कालिन राजा वीरेन्द्र प्राहा भ्रमण गएका बेला विडनरले राजालाई विमानस्थलमा स्वागत गरी कुराकानी गरेका थिए । यो दृश्य नेपाल टेलिभिजनले २०४६ भदौ २७ मा नेपालमा प्रसारित गरेको थियो ।
म महानिर्देशकको पदबाट अवकासित भइसकेपछि भूमिचित्र नापनक्सा कम्पनीको तर्फाट अस्टि्रयाको भिएनामा भएको १८ औं ISPRS Congress मा भाग लिन गएको थिए । सम्मेलनपछि उनीसँग सर्म्पर्क गरी म प्राहा पुगें । मेरो ३ दिनको बर्साईमा २०५३ साउन ९ गते मलाई उृनको घरमा खाना खान निम्ता गरे । उनको सानो बगैंचातर्फयस्सो डुल्दा त्यहाँ एउटा डेढ फिट जति अग्लो ढुंगा राखेको देखें । यस्सो हर्ेदा त्यस ढुंगामा इनामेलले लेखिएको थियो -Stone From Nepal Trigonometrical Simbhanjyang Station, Higest Point of Tribhuvan Highway ।

???????????????????????????????

बैठक कोठामा बुटलवलको Technical Training Institute बाट उत्पादन भएको छालाको सोफासेटमा नेपालबाट लगेको कार्पेटलाई टेकेर बसियो । यी कुरा मैले यहाँ किन जोडेको हुँ भने विडनरले नेपालको नगरकोटलाई मात्रै होइन नेपाली र नेपालको सामग्रीलाई पनि माया गर्दा रहेछन् ।
अब म यस लेखको सुरु प्यारातिर र्फकन्छु, विडनर नगरकोटमा किन रोए – यसको जवाफ वास्तवमा माथिका पानामा स्वतः आइसकेको छ । विडनरले सुरु गरेको नगरकोट वेधशालाको विकास उनले कोरेको योजना अनुसार नभएको र त्यसभन्दा पनि ठूलो कुरो नगरकोट वेधशाला परिसरमा अध्ययन अनुसन्धान क्रियाकलापको विपरित विकृत वातावरण पैदा भएकोले र यस्तो प्रतिकूल परिस्थिति रोकिन नसकिएको कारणले विडनर यसरी रोएका होलान् ।
यसभन्दा पनि यस लेखको अर्को मुख्य गुहृय कुरो यहाँ अब कोर्दैछु । वास्तवमा विडनर नगरकोट वेधशालामा २०७० साउन २६ गते गएका होइनन् । उनको मृत्यु २०५८ चैत्र १५ मा नै प्राहामा भइसकेको थियो । यस सम्बन्धी समवेदना Nepalese Journal on Geoinformatics, Jestha 2059 (May-June, 2002) अंकको पाना ३२ मा प्रकाशित भइसकेको छ । तर मैले अनुमान गर्दा, विडनर त्यस दिन नगरको पुगेका भए उनी निश्चय पनि डाको छोडेर रुने थिए होलान् भन्ने मलाई लागेको हुनाले यहाँ एउटा तस्वीर कोरेको हुँ । खास त यो पंक्तिकारले नगरकोट वेधशाल इन्चार्ज प्रमुख नापी अधिकृत गोविन्दप्रसाद अधिकारीसँग अग्रिम सर्म्पर्क गरी माथि उल्लेख गरिएको दिन नगरकोट पुगेको थियो । शनिवारका दिन भएकोले अधिकारी र्सार्वजनिक विदामा थिए । त्यस दिन विडनर नगरकोट वेधशाला पुगी उनको स्वयम् आँखाले देखेको भए उनले यस्तो महसुस गर्ने थिए होलान् भन्ने चित्रण मात्र गर्न खोजेको हुँ ।
अर्को कुरा पनि लेखौं कि – विडनर नेपालबाट आप\mनो देश गइसकेपछि तथा उनी यस संसारबाट विदा भइसकेपछि पनि नगरकोट वेधशालाभित्र यसको अस्तित्व जोगाइराखन केही पनि नभएको चाहि पटक्कै होइन । यहाँ नापी विभाग अर्न्तर्गत खगोल तथा भू-मापन कार्य प्रयोजनका लागि Trigonometrical Fundamental Station, Gravity Point, Precise Leveling Station, Doppler Point, GPS/GNSS Point tracking Station, Weather Recording Station, Circum Zenithal Equipment and Accessories आदि महत्वपर्ूण्ा तत्वहरु नगरकोटमा छन् । न्एक् म्बतब म्यधलयिबम गर्ने काम पनि भइरहेको छ । तर विडनरको भिजन अनुसार रफ्तारपर्ूवक काम नभएको हो कि भन्ने देखिन्छ । यो आलेखमा त्यसै कुरलाई उठाउन खोजिएको मात्र हो ।

DSC01615

गोविन्दप्रसाद अधिकारीको भनाइ अनुसार खगोलीय भू-मापन प्रविधिको क्षेत्रमा अनुसन्धान एवं विकास कार्य संचालन गर्न न्यूनतम आवश्यक संख्यामा तालिम उपलब्ध गर्राई नगरकोट वेधशालालाई पुनर्जीवन गराउनु जरुरी छ भन्ने बुझिन्छ -भूमि सन्देश, वर्ष४, अंक ४, २०६८) । उनी अझै थप्छन्- मौजुदा उपकरणहरु ऐतिहासिक सामग्री हुने हुँदा यिनको संरक्षण हुन जरुरी छ । यसलाई सम्बोधन गर्नसक्ने एउटै उपाय हो, यहाँ एक नापनक्सा संग्रहालय स्थापना गरी संचालन गर्नुपर्छ -भूमि सन्देश, वर्ष५, अ.क ५, २०७०) ।

DSC01607
यस पंक्तिकार पनि अधिकारीको विचारमा हातेमालो गर्दै भन्छ- खगोलीय नापीका सम्बन्धमा पुराना औजार सामग्री रहेको नगरकोट वेधशालामा अहिले भइरहेको काम चालू राख्दै संग्रहालयका रुपमा स्थापना गर्न सकिए वेधशालाको महत्व बढ्ने थियो । नगरकोट क्षेत्रमा पचासौं होटेल, लज, दृश्वावलोकन गराउने संस्था रहकोले त्यहाँ आउने स्वदेशी विदेशी पर्यटकहरुले पनि संग्रहालय अवलोकन गर्ने थिए । केही रकमको प्रवेश शुल्कको रुपमा त्यस्ता पर्यटक, आगन्तुक, पिकनिक मनाउने व्यक्तिहरुबाट अशुल गर्ने औपचारिक व्यवस्था भए संग्रहालयबाट केही राजस्व आम्दानी हुने थियो । यसबाट जथाभावी जोपायो त्यही व्यक्ति वेधशालाभित्र पदार्पण गर्नमा केही मात्रामा भए पनि वन्देज लाग्न सक्ने थियो । नगरकोट वेधशालाको पहिचान अलिकति भए पनि बढ्ने थियो । अनि नगरकोट वेधशालाका प्रवर्ध्दक जेड एम विडनरको मृतात्माले शान्ति पाउने थियो ।

Priority to Capability than Identity

Priority to Capability than Identity

 

Deputy Editor of Gorkhapatra Daily Narad Gautam talks to

Border Expert Buddhi Narayan Shrestha

Published: 6 September 2014 (2071 Bhadau 21) First Page

 

In connection to formulate new constitution of Nepal, special attention should be given to federal structure and administrative forms. If we don’t pay attention to those items, future of our country will not be bright. It was the main debate during the first Constitution Assembly for complete four years that constitution was not promulgated. Hue and cry is growing also in the second (present) Constitutional Assembly.
In course of federal restructuring, we have to learn a lesson from Crimean case. Crimea splitted from mainland Ukraine and it was amalgamated to Russia. Nepal may bare the fate of Ukraine, if our federal structure or state restructuring is not palated according to our own physical construction, topographical condition and social structure of our country.

 
On the other hand there is a debate among political leaders, whether priority should be given to ‘Capability or Identity’ in connection to State Restructuring. In this connection, capability of the general people must come first, and then it is certainly the identity. Economic development for livelihood and capability of purchasing power of the people depends upon the capability. And capability generates automatically the identity of different sects and Janajati, habituated within the nation. For example, to show and preserve the identity of female Sherpa (Sherpini), it needs to buy Kimono Set, Jhimala, ornaments etc. It may need to spend more than 30,000 Rupees. If she is not economically capable to by all these expensive costume and materials, how can she show and present her Sherpa identity? Here lies the question, whether capability or identity. For this , she needs some economic capability to maintain her identity. However, identity must follow the capability; and capability drags the identity. ultimately, capability and identity must march hand to hand ahead.

 

I am confident that Constitution Assembly parliamentarians, political leaders and stakeholders of the constitution making bodies will pay due attention to this pragmatic fact.

Gorkhapatra 71-5-21

Book : NepalKo Simana (Boundary of Nepal) 3rd Edition

Book : NepalKo Simana (Boundary of Nepal),

3rd Edition

by- Buddhi Narayan Shrestha

Nepal Ko Simana

My book entitled ‘NepalKo Simana’ (Boundary of Nepal) 3rd Edition has been published recently. It is the book which won Madan Puraskar (Prize) in 2001. Followings are the Table of Contents :

 

Table of Contents

Chapter- 1 : Boundary of Nepal
१. नेपालको चौकिल्ला सिमाना १
२. नेपालको जन्म कहिले भयो – ४
३. नेपाल-चीन सीमांकनमा अपनाइएको सिद्धान्त ९
४. नेपाल-भारत सीमांकनमा अपनाइएको सिद्धात १३

Chapter- 2 : Concept of Boundaries
५. सीमा अवधारणा १६
६. नेपालको अन्तरिम संविधान-२०६३ मा सिमाना १८
७. अन्तर्रर्ााट्रय सिमानासम्बन्धी अवधारणा २०
८. अन्तर्रर्ााट्रय सीमाका चरण ३३
९. अन्तर्रर्ााट्रय सीमा सिद्धान्त ३७
१०. महासागमा सीमाकं न गनर् े सिद्धान्त ४५
११. आकाश र पातालमा पनि सिमाना पुगेको हुन्छ ५०
१२. नेपालको सीमा नक्सा बनाउन कहिलेदेखि सुरु गरियो ५३

Chapter- 3 : Nepal-India Boundary
१३. विशाल नेपालको सिमाना ६३
१४. सुगौली सन्धिको नेपाल ६९
१५. कोशीदेखि राप्ती नदीसम्मका समतल भू-भाग फिर्ता ७७
१६. नयाँ मुलुक फिर्ता प्राप्ति ७९
१७. सुगौली सन्धिपछिको नेपाल ८२
१८. सुगौली सन्धि नेपालले आत्मबल नजगाएसम्मका लागि हो ८७
१९. १८१६ को विशाल नेपालको नक्साले के जाहेर गरेको छ – ९४
२०. १८१८ को नक्साले जङ्गेस्तम्भको दर्जा जनाएको छ ९९
२१. १८२७ को नक्साले के देखाएको छ – १०१
२२. १८३० तथा १८४६ को नक्साहरूमा के अंकन भएको छ – १०४
२३. १८५० को नक्सामा भएका विवरणहरू १०९
२४. १८५६ को नक्साले के भन्छ – ११२
२५. १८७४ को फारसीलिपिको नक्सामा के छ – ११७
२६. १८७९ को बोली फेरिएको नक्सा १२१
२७. १८८१ तथा १९३०/३१ को नक्साहरूमा देखिएको विकृति १२६
२८. अन्य केही नक्साहरूको विवरण १३१

Chapter- 4 : Nepal-India Border Treaties and Agreement Collection
२९. १८०१ को नेपाल र इस्ट इन्डिया कम्पनीबीचको सन्धि १३९
३०. १८१५ को काजी अमरसिंह थापा र मेजर जनरल अक्टरलोनी
-इस्ट इन्डिया कम्पनी) बीचको सम्झौता १४१
३१. १८१५ को सुगौली सन्धि -प्रस्तावित) १४२
३२. १८१६ को सुगौली सन्धि -अनुमोदित) १४५
३३. १८१६ को सीमांकनसम्बन्धी पूरक सन्धि- कोशी-राप्ती समतल भाग फिर्ता १५०
३४. १८१७ को टिटालिया सन्धि -इस्ट इण्डिया कम्पनी र सिक्किमबीच) १५२
३५. १८६० को सीमा सन्धि -नयाँ मुलुक फिर्ता १५५
३६. १८७५ का े सीमा सम्झातै ा -डढँु वु ा श्रखंृ लाका े सिमाना निश्चितता) १५७
३७. १९२३ को नेपाल-ब्रिटेन मैत्री सन्धि १५८
३८. १९५० को नेपाल-भारत शान्ति तथा मैत्री सन्धि १६१
३९. १९५० को नेपाल-ब्रिटेन सन्धि -शान्ति, मित्रता तथा सद्भावना) १६५
४०. शारदा बाँध निर्माणार्थ आदान-प्रदान भएका चिठ्ठीहरू १६९
४१. शारदा नहरका े लागि जमिन सट्टा-पट्टा गनर् े चिठ्ठी १७३

Chapter- 5 : Role of Mapping in Border Demarcation
४२. सीमांकनमा नापनक्साको भूमिका १७५
४३. ब्रम्हदेवमण्डीउत्तर सीमांकन भएको छैन १७७
४४. देशको रक्षक ः सीमा स्तम्भ १७९
४५. सिमानाको ज्वलन्त प्रमाण ः सीमा नक्सा १८९
४६. नेपाल-भारत संयुक्त प्राविधिक सीमा समिति १९२
४७. नेपाल-चीन संयुक्त सीमा समिति २००
४८. नेपाल-भारत-चीन त्रिदेशीय बिन्दु कहाँ पर्ला – २०६

Chapter- 6 : Nepal-China Boundary
४९. नेपाल-चीन सिमाना २०९
५०. बेत्रावती सन्धिको सिमाना २१०
५१. थापाथली सन्धिको सिमाना -नेपाल(तिब्बत शान्ति सन्धि) २१७
५२. १९६१ को नेपाल-चीन सीमा सन्धिको सिमाना २२०
५३. १९८८ को नेपाल-चीन सीमा प्रोटोकलको सिमाना २२५

Chapter- 7 : Nepal-China Boundary Treaties, Agreements and Protocol Collection
५४. १७७५ को खासा सन्धि -साँध सिमाना साबिक बमोजिम रहने २३२
५५. १७८९ को केरुङ् सन्धि -नेपाल-भोट युद्धको सिलसिलामा) २३३
५६. १७९२ को बेत्रावती सन्धि -तिब्बत-नेपाल सन्धि) २३५
५७. १८५६ को थापाथली सन्धि -नेपाल-तिब्बत शान्ति सन्धि) २३५
५८. १९६० को चीन-नेपाल सीमा सम्झौता २३८
५९. १९६० को चीन-नेपाल शान्ति तथा मित्रताको सन्धि २४३
६०. १९६० को संयुक्त सीमा समिति -पहिलो बैठक) को निर्ण्र्ाा२४५
६१. १९६१ को संयुक्त सीमा समिति -दोश्रो बैठक) को निर्ण्र्ाा२४७
६२. १९६१ को नेपाल-चीन सीमा सन्धि २४९
६३. १९६३ को नेपाल-चीन सीमा प्रोटोकल -पहिलो सारांश २५४
६४. १९७९ को नेपाल-चीन सीमा प्रोटोकल -दोश्रो सारांश २५६
६५. १९८८ को नेपाल-चीन सीमा -दोश्रो निरीक्षण) समितिको टिपोट् २५७
६६. १९८८ को नेपाल-चीन सीमा -तेश्रो निरीक्षण) बैठकको नोट्स २६६
६७. १९८८ को नेपाल-चीन सीमा प्रोटोकल -तेश्रो सारांश २७०

Chapter- 8 : Border Business and Disputes
६८. मेची सीमा विवाद के हो – २७२
६९. कालापानी सीमा विवाद केका लागि भएको हो – २८१
७०. सुस्ता क्षेत्रको विवाद २९६
७०. मेचीलाई महाकाली -कालापानी) मा च्याँखे ३०३
७२. नेपाल-भारत सीमा कति स्थानमा मिचिन पुगेको छ – ३०७
७३. नेपालको सीमा मिचिएका स्थानहरू ३१२
७४. खुला सिमानाका कुराहरू ३२३
७५. नेपाल-भारत सीमा प्रोटोकल कहिले सम्पन्न होला – ३२७
७६. नेपाल-चीन सीमांकनमा किन कच्पच् परेन – ३३९
७७. सगरमाथा चीनले दाबीगरेको थियो ३४३
७८. नेपालको उत्तरी सिमानाले हिमालचुलीको डाँडाकाटेको थियो ३५४
७९. १९६१ अघि नेपालको उत्तरी सिमानाको आकार ३५६

Chapter- 9 : Collection of Articles, News, Editorials etc. on the Boundaries
८०. विभिन्न पत्र-पत्रिकामा प्रकाशित लेखकका केही लेखहरू संकलन ३६१
८१. रेडियो अन्तर्वार्ता संकलन ४२७
८२. पत्र-पत्रिकामा प्रकाशित केही अन्तर्वार्ता संकलन ४३७
८३. यस पुस्तकका लेखकबारे विभिन्न लेखकहरूको अभिब्यक्ति संकलन ४६८
८४. सीमा समाचार तथा सम्पादकीय संकलन -मुख्य-मुख्य) ५०१
८५. प्रधानमन्त्री, मन्त्रीहरू, सभामुख, प्रतिनिधिसभा अर्न्तर्गतको
समिति तथा बिभिन्न संघ-संस्थाहरूमा प्रस्तुतिको सारांश टिपोट ५७९
८६. संसदमा लेखकको लेखबारे उल्लेख ५९४

Chapter- 10 : Miscellaneous
८७. विविध लेख टिपन-टापन ५९६
१. पुस्तक लेख्दाको अनुभव ५९६
२. सिमानामा जङ्गे पिलरको हत्या ६०५
३. भारतल े बनाउन लागके ा े अकार् े बाधँ बाट उत्पन्न हनु े समस्या ६०९
४. किमाथाङ्का सीमापारिका गाउँहरू ६१५
५. सीमा समस्या समाधानको शैली नै गलत छ ६१९
८८. पुस्तक विमोचन समारोहमा व्यक्त गरिएका उद्गार ६२३
१. नपे ाल-भारत सीमा बन्द गनर्पर्ुर् छ ६२३
२. सीमा समस्या छिटो सुल्झाउनु सानो देशको हितमा ६२५
३. डा. गुरुङको घडी ६२७
४. भारतले सीमा समस्या जटिल बनाउँदै लगेको निष्कर्ष६२८
८९. पुस्तक विमोचनको समाचार संकलन ६३०
१. राष्ट्रवादी लेखक र जनकवि पुरस्कृत ६३०
२. दशे का े गीत गाउनँ े एक, सीमा रखवारी गनर् े अर्का ६३१
३. सीमावीद् श्रेष्ठ अभिनन्दित ६३२
४. नापीविज्ञ सम्मानीत ६३२
५. नेपालको सीमा विवादबारे डि.सी.मा गोष्ठी ६३३
९०. पुस्तक समीक्षा तथा विविध संकलन ६२५
१. हाम्रो चौकिल्लाको बेलीविस्तार ६२५
२. नेपालको सिमानाको खोजी ६२७
३. मदन पुरस्कार गुठीका अध्यक्षको स्वागत भाषण ६२८
४. Vanguard of Lost Border ६३९
५. कालापानीबारे बिभिन्न ब्यक्तिहरूको भनाइ संकलन ६४१
६. लेखकले नक्सा उपलब्ध गराएका मन्त्रालय, कार्यालय,
संस्था तथा अध्ययनकर्ताहरू ६५२
७. नेपालको सिमाना सम्बन्धी केही तथ्याङ्क ६५३
५. लेखकको छोटकरी चिनारी ६५८
९१. सम्लग्न नक्साहरूः
1. Nepal Boundary Survey Map 1882-83

2. Bengal Traverse Survey Map-1941

3.  विशाल नेपालको नक्सा ६४
4. India -XII Index Map-1835
5. Imporved Map of India-1816 ९७
6. Gurhwal Kumaon-1827 १०३
7. Western Province of Hindoostan-1846 १०६
8. Map of Kumaon & British Gurhwal-1850 ११०
9. Nipal and the countries Adjoining in
South, West & East- 1856 ११४
10. Zilla Morang, Muluk Nepal (Urdu Script)-1874 ११८
11. Nepal, Almora District, U.P.-1879 १२२
12. District Almora 1865-69 and 1871-77 १२४
13. Nepal, Tibet & U.P.-1881 !@&
14. Nepal, Tibet & U.P. 1930-31 !@(
15. Map of India-1841 !##
16. Part of Map-1905 !#%
17. Boundary Demarcation 1816-1860 !*@
18. Nepal-India boundary strip-map of Krishnagar !(!
19. Nepal, Bihar, Orissa & U.P. Susta Area @(*
20. Map of Susta Encroachment #)!
21. The Atlas of India, Plate X and XI-1846 १२७
९२. सर्न्दर्भ सामग्री ६६५
९३. समान्य नाम सूची ६६७

Frontier Marathon to Improve Relation

सम्बन्ध सुधार्न सीमाञ्चल म्याराथन

 

बुद्धिनारायण श्रेष्ठ Labeda Survey PP Size

 

भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले नेपालको भ्रमणपछि नेपाल-भारत सीमाञ्चलमा भइरहेको तनाव कम गर्न, नेपाली जनतासँग राम्रो सम्बन्ध बनाउन र मैत्रीपूर्ण कार्य गर्नका लागि दुवै देशका नागरिक सम्मिलित ‘हाफ म्याराथन’ दौड कार्यक्रम भारतको स्वतन्त्रता दिवसको अवसरमा आजैका दिन आयोजना गर्न निर्देशन दिएका छन्। भारतको गौरीफन्टास्थित सीमा सुरक्षाबल (एसएसबी) का इन्चार्ज अम्रेश विश्वासका अनुसार केन्द्र सरकारको निर्देशनमा १५ अगस्तका दिन आयोजना गरिने ‘नेपाल-भारतमैत्री हाफ म्याराथन दौड’ प्रतियोगिता भारतको दुधुवा नेसनल पार्क कार्यालयबाट सुरु भई नेपालको सीमा धनगढीमा अन्त्य हुनेछ। २१ किलोमिटर दूरीको यो दौड प्रतियोगितामा नेपाल र भारतका ११ वर्षभन्दा माथिका जोसुकै सहभागी हुन पाउनेछन्। दुवै देशका अधिकारी यो दौड प्रतियोगिताको निर्णायक मण्डलीमा रहनेछन्। म्याराथन दौडमा पहिलो, दोस्रो र तेस्रो हुनेलाई क्रमशः भारतीय रुपैयाँ ५० हजार, ३० हजार र २० हजार नगद पुरस्कार प्रदान गरिनेछ।
नेपाल-भारत सीमाञ्चल क्षेत्रमा तैनाथ गरिएका भारतीय एसएसबीले सीमामा नेपालीहरूलाई दुव्र्यवहार गर्ने कार्य बढिरहेको गुनासो बराबर आइरहेको परिप्रेक्ष्यमा नेपालसँगको सम्बन्ध सुधारका लागि अन्तरसीमा म्याराथन दौडजस्ता सामाजिक कार्य गर्न मोदी सरकारले निर्देशन दिएको कुरा प्रकाशमा आएको छ। भर्खरै नेपालको दुईदिने राजकीय भ्रमण सफलतासाथ सम्पन्न गरी फर्केका मोदीले तात्तातै दिएको यस्तो दिर्नेशनलाई भारत-नेपाल सीमा सम्बन्ध सुधार गर्ने प्रारम्भिक चरणको पहिलो पाइलाका रूपमा लिन सकिन्छ।

नेपाल भ्रमणको क्रममा नेपाल र भारतबीच विवादित सुस्ता र कालापानीसमेत बाँकी रहेका सीमा मामिला समाधान गर्न एउटा संयन्त्र गठन भएको मोदीले बताएका थिए। भ्रमणको अन्तिम दिन प्रकाशित संयुक्त विज्ञप्तिको दफा १२ मा नेपाल-भारत सीमा मामिलामा बाँकी रहेको मुद्दा सदाका लागि समाधान गर्न जोड दिइएको छ। नयाँ सीमा खम्बा निर्माण गर्न, लोप भएका स्तम्भ पुनःस्थापना गर्न, बिग्रेको सीमा लठ्ठा मर्मत गर्न र दसगजा क्षेत्रलाई सफा राख्ने कार्यका लागि संयुक्त सीमा कार्यसमूह गठन गरिएकोमा सन्तोष व्यक्त गरिएको छ। यस्तै ९७ प्रतिशत सीमारेखाको तयार गरिएको सीमा-नक्सामा चाँडो हस्ताक्षर गरिनुपर्ने कुरामा भारतीय पक्षबाट जोड दिइएको थियो भने नेपाली पक्षले बाँकी रहेका सबै सीमा मामिला समाधान गर्ने इच्छा प्रकट गरेको थियो।

यसैगरी विज्ञप्तिको धारा १४ मा नेपाल-भारतबीच शताव्दीऔंदेखि चलेर आइरहेको खुला सीमालाई अवाञ्छित तत्त्वले दुरुपयोग गरी दुवैतर्फका सुरक्षा निकायलाई चुनौती दिइरहेको कुरालाई ध्यान दिएर सीमामा एकअर्का विरुद्ध गरिने यस्ता क्रियाकलाप नियन्त्रण गरिदिनुपर्छ भन्ने उल्लेख गरिएको छ। यसभन्दा अगाडि हाम्रा प्रधानमन्त्री भारत भ्रमणमा गएका बेला मोदीले आफ्नो सपथ ग्रहणपछि ‘खुला सिमाना रहेका दुई मित्रवत मुलुकले आपसी सुरक्षा चासोमा बढी ध्यान दिनुपर्छ’ भनेका थिए।

भारतले नेपालको सिमानामा ४५ हजार एसएसबी बल तैनाथ गरेको छ। यस अनुसार प्रतिकिमि दूरीभित्र सालाखाला २४ जवान रहेको पाइन्छ। यसरी सीमाञ्चलमा तैनाथ गरिएका भारतीय सशस्त्र सेनाबलले बेलामौकामा नेपालीलाई यातना दिएको घटना आइरहेको पाइन्छ। उदाहरणार्थ, बर्दिया जमुनी गाविस ८ सोनोडाँफेस्थित सीमाखम्बा नं. ४३ तथा ४४ उत्तर नेपाली भूमिमा एसएसबी हातहतियारसहित पसी जमुनी ९ का ५० वषर्ीय हर्कबहादुर शाहीलाई २०६७ फागुन ५ गते बलजपmती पक्रेर एसएसबीले पिटा उनको मृत्यु भएको थियो। शाहीलाई पक्रनुको कारणचाहिंँ जंगलमा सिकार खेल्न गएका एसएसबीसँग स्थानीयवासीको भनाभन चलेको र शाहीले त्यसको भूमिका खेलेको बताइएको थियो। स्थानीय नेपाली समूहले एसएसबीको यस्तो कार्यको विरोध गरेपछि मृतकको परिवारलाई ५० हजार रुपैयाँ क्षतिपूर्ति प्रदान गरिएको थियो। यो घटनापछि एसएसबीको टोली परिवर्तन गरिएको थियो।

नेपालले पनि नेपाल-भारत सीमामा ५ हजार ३ सय जवान सशस्त्र प्रहरीबल तैनाथ गरेको छ। यस अनुसार प्रतिकिलोमिटर सालाखाला ३ देखि ४ जवान छन्। नेपालले ८७ ‘बोर्डर अव्जरभेसन पोष्ट’ खडा गरेको छ भने भारतले ४ सय ६६ पोष्ट खडा गरेको छ। बर्दियाका हर्कबहादुर शाहीको मृत्यु भएको घटनामा भारतीय एसएसबीका अगाडि नेपाली सशस्त्र प्रहरीबल निरीह बनेको स्थानीयवासीले अनुभव गरेका छन्। सशस्त्र प्रहरी टोली एसएसबी क्याम्पमा पुगे तापनि जीवनकै अन्तिम घडीमा रहेका शाहीबारे कडा अडान राख्न नसकेको स्थानीय सीमावर्ती नेपाली जनताको बुझाइ छ।

भारतीय सुरक्षाबलको सहयोगमा कतर्नियाघाट वन कार्यालयका भारतीय कर्मचारीले बर्दियासँग जोडिएको नेपाल भारत सीमाको ढोढरी गाविस ४ स्थित दसगजा क्षेत्रमा २०६७ माघ पहिलो साता एक मिटर गहिरो खाडल खन्दा सीमा मिचिई सीमास्तम्भ नं. ८२ फेदैदेखि ढलेको छ। एसएसबीले सीमाको रक्षा गर्नुपर्नेमा सीमाखम्बा नै ढल्दा पनि वास्ता नगरिएको पाइएको छ।

भारतको विभिन्न सहरमा कमाइ गरी खासगरी दशैं तिहारको चाडपर्व मनाउन आफ्नो देश फकर्ंदै गरेका नेपाली यात्रुसँग सुनौली नाकामा तैनाथ भएका एसएसबीले सय-पचास नझारी सीमापार गर्न नदिएका जस्ता धेरै घटना सञ्चारमाध्यममा बराबर आउने गरेको छ। सामान्यतया नेपाल भारत सीमा खुला छ भनिन्छ, तर यस्ता घटनाले कार्यगत रूपमा स्वविवेकीय पद्धति अपनाउने गरेको कुरा दुवै सीमावर्ती जनताले महसुस गरेका छन्।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले काठमाडौं भ्रमणका अवसरमा नेपालमा चलेको सिरोटेले भारतमा जाडो हुने, अनि भारतको चर्को घामले नेपालमा गर्मी लाग्ने भनेका छन्। यसैगरी हिन्दुस्तानले कुनै पनि लडाइँ नेपालीको सहयोगबिना जितेको छैन भन्ने तथ्यलाई मोदीले उजागर गर्दै भारत काशीको हिन्दु मन्दिरमा नेपाली मुख्य पुजारी रहेको र नेपालको पशुपतिनाथ मन्दिरमा भारतीय भट्टहरू भएको, अनि नेपाल भारत बीचको सम्बन्ध हिमालय र गंगाजत्तिकै पुरानो रहेको अभिव्यक्ति प्रकट गरेका छन्। यही अभिव्यक्तिअनुसार पुराना सम्बन्धलाई अझ गाढा र मजबुत बनाउन र दुवै सीमाञ्चलमा बसोबास गर्ने जनता-जनताबीच आपसी सम्बन्ध सुधार्न मोदीले भारतीय एसएसबीलाई अन्तरसीमा म्याराथन दौड प्रतियोगिता आयोजना गर्न निर्देशन दिएका होलान्। आशा गरौं, यस्ता संयुक्त प्रयासबाट दुई देशबीच विवादित कालापानी लिम्पियाधुरा तथा सुस्ताजस्ता सीमा मामिला सकेसम्म चाँडो दुवै देशको सहमतिमा समाधान हुनेछन्।

Border Business

Ktm Post Border Business 71-4-18

Border Security Issues not Top Priority

Border Security Issues not Top Priority

Kamal Pariyar

KATHMANDU, Aug 1:Even though the officials of both governments claim that security convergence and prospective mutual benefits would justify security cooperation agreements, no real preparations have been made so far to deal with serious security issues even as Indian Prime Minister Narendra Modi´s visit to Nepal fast approaches.

At several bilateral meetings held earlier, both countries reviewed the security issues and highlighted the need to effectively tackle security threats, but with dismal results, Buddhi Narayan Shrestha, a former director general of the Department of Survey and a researcher on border issues, told Republica. 

Nepal and India share about 1,880 km of open border with 87 border outposts (BOP) guarded by the Armed Police Force (APF) and 466 BOPs guarded by India´s Sashastra Seema Bal (SSB). 

Apart from crimes such as trafficking of illegal arms and drugs, smuggling of fake Indian currency to Nepal and trafficking of Nepali women to India through the porous border, India has frequently criticized Nepal, alleging [Pakistan] Inter Services Intelligence (ISI) activities and the hiding of India´s most wanted terrorists in Nepal as well as the running of Madrasas (Muslim religious schools) in bordering areas, Shrestha added.

“Nepal and India do have enough in common for mutually strengthening security, especially concerning the more serious issues and stakes, but these issues are not in the priority list of either government during the Modi visit,” Shrestha said adding that Nepal should at least put forth these issues during the visit. 

Though India wants an extradition treaty, Nepal has not signed one due to some technical reasons. India´s most wanted Abdul Karim Tunda and co-founder of the Indian Mujahideen Yasin Bhatkal, who is on the US terrorist list, among others, were arrested by Nepal Police and allegedly informally handed over to India. Similarly, many engaged in organized crime and Indian fake currency smugglers were also arrested in Nepal and Indian criminals have abducted Nepalese industrialists to India for ransom. 

Former home secretary Umesh Mainali said, “Despite power projects being top priority for the Modi visit, security issues cannot be neglected any longer.” So Nepal should be able to draw attention at high-level meetings to issues that have been pending for years, he added .

India is likely to broadly touch upon the issues of Indo-Nepal security and raise the extradition treaty as in the past but Nepal is not likely to address these issues, according to security experts. There have not been enough talks among government stakeholders and political parties, they said. 

If issues and challenges related to border security are emphasized at bilateral meetings, the mechanisms formed to regulate crime and manage the border will fall into place in future, he said adding that unfortunately this scenario is almost impossible. 

India has already come up with preliminary steps for regulation of the border and ensuring of security but it has done so in its own interest, Shrestha said, stressing the need for short- and mid-term regulatory programs including cctv monitoring and an id-card system for movements in the border areas, with border fencing as a long term program. 

However, Home Secretary Surya Silwal said the government is not satisfied with the arguments of security experts. “We are very much aware and worried about the challenges of border security and its consequences,” he said. 

Citing a recent statement by Indian External Affairs Minister Sushma Swaraj, Home Secretary Silwal said, “As Minister Swaraj said, we have minutely discussed the issues and plan to resolve the problems starting from political level and forming a strong mechanism among the two countries.”

Because of time constraints, the issues might not get highlighted but they are hopeful they will be discussed properly, he added.

Republica Daily, Published August 2. 2014

Fencing on Nepal-India Border

‘नेपाल भारत सीमानामा छेकबार गर्नुपर्छ’

सीमाविद भन्छन्- विवाद सुल्झाउन पाँच वर्ष लाग्छ

 

२०७१ साउन १५ गते १६:५० मा प्रकाशित

१५ साउन, काठमाडौं ।

 

नेपाल र भारतवीचको खुल्ला सीमानालाई नियमन गर्नका लागि सुरुमा परिचयपत्रको व्यवस्था गर्नुपर्ने र विस्तारै छेकबार गर्नुपर्ने सीमाविद बुद्धिनारायण श्रेष्ठको सुझाव छ ।

Buddi Speaking

नेपाल र भारतवीच भइरहेको सीमा विवादबारे नापी विभागका पूर्वमहानिर्देशकसमेत रहेका श्रेष्ठले अनलाइनखबर बहसमा यस्तो दृष्टिकोण अघि सारेका छन् । बहसमा सहभागी कांग्रेस र एमाओवादीका नेतालेसमेत नेपाल-भारत खुल्ला सीमानामा नियमनको खाँचो औंल्याएका छन् ।

10550868_n

अनलाइनखबर- नेपाल-भारत सीमानामा कालापानी र सुस्ता लगायतका केही स्थानबाहेक सबै ठाउँको नक्शांकन भइसकेको छ, अब दुई देशले हस्ताक्षर गर्नुपर्छ भन्ने भारतीय पक्षको दबावलाई तपाई कसरी लिनुहुन्छ ?

 

श्रेष्ठ-    नेपाल र भारतवीच १ हजार ८ सय ८० किलोमिटर सीमानामा कालापानी र सुस्ताबाहेक ९७ प्रतिशत नक्शांकनको काम भइसकेको छ । १ सय ८२ थान नक्शा बनेका छन् । भारतले यी नक्शाहरुमा दुबै देशका अधिकारीहरुले हस्ताक्षर गर्नुपर्छ भनेर जोड गरिराखेको छ ।

 

हस्ताक्षर गर्न हुने हो कि नहुने हो ? अन्तरराष्ट्रिय मान्यताले के भन्छ भने सम्पूर्ण काम सम्पन्न गरेपछिमात्रै हस्ताक्षर गर्नुपर्छ । खुशीको कुराचाहिँ के छ भने भारतीय विदेशमन्त्री आउनुभयो र दुबै देशका परराष्ट्रमन्त्री स्तरको बैठपछि बोर्डर वर्किङ ग्रुप गठन गरिएको छ । त्यसले तुरुन्तै काम सम्पन्न गर्ने भनेको छ । सुष्मा स्वराजले के भन्नुभएको छ भनेदेखि नेपालको एक इन्ची जमीन पनि भारतलाई चाहिएको छैन, यसका निम्ति तुरुन्त सीमांकनको काम सुरु गर्नुपर्छ । यो धेरै नै राम्रो कुरो हो ।

 

अनलाइनखबर- भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी नेपाल आउँदा सीमासम्बन्धी विवाद टुंगिएर नक्शामा हस्ताक्षर गर्ने स्थिति बन्ला त ?

श्रेष्ठ- सीमांकन गर्ने काम सन् १९८१ देखि २००७ सम्म भयो । २६ वर्ष काम गर्दाखेरि ९७ प्रतिशतमात्रै काम सम्पन्न भएको छ । बाँकी तीन प्रतिशत भनेको कालापानी, लिम्पियाधुरा, सुस्ता, टनकपुर, सन्दकपुरदेखि लिएर ६० हजार ६ सय ५२ हेक्टर जमीनमा विवाद छ । मैले ७१ ठाउँमा त्यस्तो समस्या देखेको छु । त्यसमा पनि सबै भन्दा पहिलो सीमा अतिक्रमणका कुराहरु छन् । कालापानी लिम्पियाधुरा अतिक्रमण भयो । १९६२ मा भारत र चीनको वीचमा तनाव भयो, यसमा कालापानीलाई भारतले संवेदनशील ठाउँका रुपमा लियो ।

 

अनलाइनखबर- भारतीय प्रधानमन्त्री नेपाल आएका बेला यो कालापानी, लिम्पियाधुरा, सुस्ता लगायतका समस्याबारे केही छलफल वा कुनै सहमति हुन्छजस्तो लाग्छ तपाईलाई ?

 

श्रेष्ठ- वर्किङ ग्रुपलाई तत्काल काम गर्ने भनिसकियो । सुष्मा स्वराजले तुरुन्त सुरु गर्नुपर्छ भन्नुभएको छ । नेपालको नापी विभाग र भारतको सर्वे विभाग काम अघि बढाउन तयार भएका छन् । यहाँ कुरा आएको छ, तीन प्रतिशतको । यो भनेको टुक्राटुक्री ठाउँहरु छन् । मेरो बुझाइमा यो नयाँ वर्किङ गु्रप गठन भइसकेपछि अब पुराना नक्शा र तथ्यांकहरुका आधारमा निर्णय गर्नुपर्छ । कालापानीको विवाद भनेको कालीको मुहान कुन हो भन्ने हो । पुरानो तथ्यांक हेर्दा त्यो कता पर्छ भन्ने स्वतः प्रमाणित हुन्छ । कालीको मुहान निर्धारण गर्दाखेरि पुराना नक्शाका आधारमा गर्नुपर्छ ।

 
अहिले जुन १८२ थान नक्शा बनेका छन्, यसमा शुद्ध सीमांकन भएको छैन । क्रस होल्डिङ अकुपेशन यसमा सबैभन्दा ठूलो समस्या छ । बलियो किसानले कमजोर किसानको जमीन मिच्ने । भारतका किसान बलिया छन्, किनभने उनीहरुका पछाडि एसएसबीका जवान छन् । नेपालीले केही बोल्यो भने ड्याङ्ग ठोकिदिन्छन् ।
सुस्तामा हेर्नोस्, गोपाल गुरुङहरुले बोले भने उनीहरुको घरमै आउँछन् । त्यहीँ एसएसबीका जवान छन् । यो समस्या समाधान गर्ने हो भने मैले आफ्नो कितावमा लेखेको ७१ ठाउँको सीमा समस्या मध्ये ९५ प्रतिशत आफैं समाधान हुन्छ ।

 

अनलाइनखबर- मानिसहरुको चासो यो छ कि नरेन्द्र मोदीकै भ्रमणमा नेपाल भारत सीमा नक्शाबारे हस्ताक्षर हुन्छ कि हुँदैन ?

 

श्रेष्ठ- काम सुरु हुन्छ । यो ज्वाइन्ट वर्किङ गु्रपले धमाधम काम गर्ने हो समस्या समाधान गर्न कम्तिमा पाँच वर्ष लाग्न सक्छ । त्यो कमिटीले नक्शा गल्ती बनाइएको छ भने त्यसलाई सुधार्नुपर्छ । भत्केको बिग्रेको जमीन छ भने पुनःस्थापना गर्नुपर्छ ।

 

अनलाइनखबर- पूर्वजलस्रोतमन्त्री लक्ष्मण घिमिरेज्यूलाई प्रश्न- तपाईको पार्टी नेपाली कांग्रेसले सीमानाको विषयमा अलि कम बोल्ने गरेेको हो ? नेपाल भारतवीच सीमा समस्या छ कि छैन ?

 

घिमिरे- सीमा समस्या छ, त्यसलाई स्वीकार नगर्ने कुरै छैन । जबरजस्ती उताका किसान यता आउने, कतिपय ठाउँमा हाम्राले पनि गरिरहेका होलान् । यसको समाधान गर्नुपर्छ । समाधान हुन सक्छ ।

Laxmanprasad-Ghimire-257x300
जहाँसम्म महाकालीको सिरानको कुरा छ, पुराना नक्शार दस्ताबेज हेरेरै त्यो टुंगो लगाउनुपर्छ । यो दुई देशको सीमानामा समस्या रहिरहनु      अत्यन्तै दुःखदायी कुरा हो । त्यसमा पनि सानो मुलुक र ठूलो मुलुकमा यस्तो हुनु झन् अत्यन्तै दुःखदायी कुरा हो ।
अहिले नयाँ शिराबाट काम सुरु भएको छ, यसलाई ढीलासुस्ती गर्न भएन । बुद्धिनारायणजीले भनिहाल्नुभो, काम थालियो भने ५ वर्ष लाग्छ । सक्रियातापूर्वक गरियो भने ३ वर्षमा सकिएला । तर, काम गर्नुपर्यो ।

 
एकचोटि सीमाना निश्चित भएर सीमा स्तम्भ गाडिसकेपछि त्यसलाई कसैले आएर भत्काउँदैमा त्यो समाप्त हुने होइन । कसैले भत्काएर नेपाल उता लग्यो या भारत यता ल्यायो भनेर हुने वाला छैन । नेपाल र भारत जहाँ खुल्ला सीमाना छ, यसमा जतिसक्दो चाँडो सीमा समस्या समाधान गर्नुपर्छ ।

 

अनलाइनखबर- एमाओवादी नेता लीलामणि पोख्रेललाई प्रश्न- विगत संविधानसभामा राष्ट्रिय हितको संरक्षण समितिले सीमानामा पर्खाल लगाउनुपर्छ भन्ने प्रस्ताव ल्याएको थियो नि ?

 

पोखरेल- पर्खाल लाउनुभन्दा पनि अहिलेलाई हाम्रो पोलिसी के हो त भन्दाखेरि संसारमा दुईदेश वीच खुल्ला आवत-जावत गर्ने प्रचलन संसारमा काँही पनि छैन । भारतको डोमिनेशनमा रहेको भूटान र भारतको वीचमा पनि यस्तो छैन । त्यहाँ पनि आउने-जानेहरुको रेगुलेसन सिस्टम छ । अनुमतिपत्र छ । दुईदेशको सीमाबारे बुद्धिनारायणजीले धेरै भनिसक्नुभयो । हामीले धेरै भोगेका छौं । हामीले मेचीकाली अभियान पनि चलायौं । हाम्रो पार्टीले विवाद भएका ठाउँमा गएर सीमा निरीक्षण अभियान पनि चलायो ।

 

तर, अब दुई देशवीचको सीमालाई निश्चित गर्नुपर्छ । थुप्रै ठाउँहरुमा निश्चिय पनि अतिक्रमण भएको छ । त्यो अतिक्रमण भएको फिर्ता हुनुपर्छ । अर्को, दुईदेशवीचको सीमालाई पहिलो चरणमा रेगुलेसन गरौं । दोस्रो चरणमा आवागमनका निम्ति अनुमति पत्रको व्यवस्था गरौं । तेस्रो चरणमा भीसा सिस्टम शुरु गरौं । सार्वभौम मुलुक हुन्. भने भिसा सिस्टममा जानै पर्छ ।

Lilamani-pokhrel
यसले सामाजिक सम्बन्धमा केही दख्खल लाग्न सक्छ । तराईमा रोटीका कुरा पनि छन् । तर, अलग-अलग मुलुक भैसकेपछि हिजो जर्मन दुईभागमा बाँडिदाखेरि एउटै परिवार पनि टुक्रिएको थियो । अहिले कोरियामा एउटै परिवार टुक्रिएको छ । त्यसका लागि मिलन कार्यक्रमहरु गर्न सकिन्छ । त्यसकारण अलग-अलग राष्ट्र भइसकेपछि सीमा नियमन गर्नु हुँदैन भन्नु उपयुक्त हुँदैन । त्यसकारण पहिले नियमनबाट जाऔं । नियमन गरिसकेपछि अनुमतिपत्रको व्यवस्था गरौं । त्यसपछि भिसाको व्यवस्था गरौं ।

 

 

अनलाइनखबर -यो प्रस्तावमा लक्षण घिमिरेजी पनि सहमत हुनुहुन्छ ?

 

घिमिरे – उहाँ अलि अगाडि नै जानु भो । जानु पनि पर्यो । अलिकति विचारधारा पनि अगाडि नै भएको हुनाले । तर म के भन्छु भने भारतले बेलाबखत हामीसँग भनिरहने के हो भने उनीहरुको सुरक्षा चासो । हाम्रो पनि सुरक्षा चासोको कुरा छ । इण्डियालाई होला मुम्बईमा गएर बम पड्काउला, हाम्रो त गाउँमा आएर लुटपाट हुनु पनि सुरक्षा सरोकारको विषय हो । हाम्रो पनि त्यत्तिकै सुरक्षा चासो छ । तसर्थ यसलाई रेगुलेसन गर्नुपर्ने अवस्थामा त आइसक्यो । छिद्रहरु छन् भने त्यसलाई रोक्नका लागि रेगुलेसन हुनुपर्छ ।

 

सुरुमा नागरिकता देखाएर आवत-जावत गर्ने व्यवस्था पनि गर्न सकिएला, के गरेर हुन्छ, यसलाई नियमन गर्नुपर्ने आवयश्कता छ । यो भारतको हितमा पनि छ र हाम्रो हितमा पनि । भारतले त आतंककारीहरु छिरे भनेर बढी नै चिन्ता गरिरहेको हुनाले यसमा उहाँहरुले पनि हेर्नुपर्यो । त्यसैले सीमानालाई नियमन गर्ने कार्य सुरु गर्दा बेसै हुन्छ ।

 

अनलाइनखबर – बुद्धिनारायणज्यू, सीमाविदको हैसियतले भन्नुपर्दा नेपाल-भारतको खुल्ला सीमानालाई कसरी रेगुलेसन गर्न सकिन्छ ? कसरी नियमन गर्नुपर्छ ?

 

श्रेष्ठ- नेपाल भारत सीमानाको नियमन सुरु भइसकेको छ । भारतले नेपालको सीमानामा ४५ हजार सशस्त्र सुरक्षा बल तैनाथ गरेको छ । नेपालले सीमानामा ५ हजार ३ सय सशस्त्र प्रहरी खटाएको छ । यो एकप्रकारको पहिलो चरणको रेगुलेसन नै हो । सुनौली नाकामा नेपालीहरु आए भने भारतीय सुरक्षा फौजले यसो हेरेर ५ जनालाई जान दिन्छ । नागरिकता नभए रोक्छ, सोधीखोजी र झारझूर पारेर अनिमात्रै जान दिन्छ । यो एउटा रेगुलेसनको स्टेप हो ।
सन् १९९९ मा इण्डियन एयरलाइन्सको विमान नेपालबाट दिल्ली जाने क्रममा अपहरणकारीले कान्दहारमा पुर्याए । यो घटनाले विमानस्थलमा रेगुलेसन शुरु भइसक्यो ।
अब जमीनमा पनि रेगुलेसन गर्न सकिन्छ । अहिले सीसीटीभीको जमाना छ । पहिलो चरणमा सीसीटीभी जडान गुर्नपर्छ । अहिले रुखको हाँगामा सीसीटीभी जडान गरिएको छ, त्यसको प्रयोजन मलाई थाहा छैन । त्यो सीसीटीभीलाई रुखको हाँगाबाट निकालेर एउटा लामो कोरिडोर बनाउनुपर्छ । त्यहाँ सीसीटीभी राख्ने र भित्रबाट निगरानी गर्ने । गाडीमा चढेका यात्रुहरु पनि त्यही लामो कोरीडोरबाट सीमा पार गर्ने । उनीहरुलाई भित्रैबाट हेर्ने । शंका लाग्यो भने यता आउनोस् त भनेर अरुलाई दख्खल नपारी समात्ने । यस्तो मेकानिज्म बनाउनुपर्छ । यसो गर्दा आतंककारीहरु आउन-जान पाउँदैनन् ।

Buddhi-Caption_650
पर्खाल लगाउने कुरा आयो । तर, दोस्रो स्टेप परिचय पत्र हो । सेक्युरिटीले परिचयपत्र हेर्छ र फटाफट स्क्यानिङ गर्छ । अर्को स्टेप चाँहि भारत र नेपाल असल छिमेकी हुन् भने १५/२० वर्षपछि सीमानामा फेन्सिङ (छेकबार) गर्नुपर्छ । तर, फेन्सिङ गर्दाखेरि चाँहि नेपाल र भारतको ३६० स्थानमा आवत-जावत गर्ने सुविधा हुनुपर्छ ।
अन्त्यमा, म के भन्छु भने नेपाली कांग्रेसले पनि सीमानाको बकाइदा कुरा उठाएको छ । गिरिजाबाबुले प्रधानमन्त्री भएका बेलामा भन्नुभएको छ, कालापानी हाम्रै हो ।

Laxman-lilamani-and-buddi-narayan- See more at: http://www.onlinekhabar.com/2014/07/174861/#sthash.l2AAJQJh.dpuf

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 397 other followers