Challenges of Border Security

 

सम्पादकीय»

                                 सीमासुरक्षाका चुनौती

 

माघ २२ -
नेपाल-भारत सीमा सुरक्षाको सवाल फेरि जोडपूर्वक उठेको छ- पछिल्ला साताका केही गम्भीर अन्तरदेशीय आपराधिक घटनासँगै । विराटनगरका उद्योगपति गंगाविसन राठीको सिलिगुडीमा अपहरणपछि हत्या, वीरगन्जका ८ वषर्ीय बालकको अपहरण गरी भारत पुर्‍याइएको जस्ता घटनाबाट मुलुकको सीमा सुरक्षालाई अपराध जगत्ले दह्रो चुनौती दिन थालेको आभास हुन्छ । राज्यको कमजोर उपस्थिति रहेको खुला सीमा आसपासका क्षेत्र निरपेक्ष रूपमा अपराधविहीन र समस्यामुक्त हुन नसक्ला । त्यही कमजोरीका आधारमा जंगली जनावरले घर आँगनबाट चल्ला टिपेझैं अपराधीहरूले सोझासिधा व्यक्ति उठाउने, आपराधिक हर्कत गर्ने र त्यसबाटै कमाउ धन्दा चलाउने प्रवृत्ति दुई सार्वभौम राज्यका आमनेसामने भूभागमा बढिरहेका छन् ।

मुलुक ऐतिहासिक संक्रमणमा छ । यस्तो अवस्थामा आमजनमानसलाई  सुरक्षाको पूर्ण प्रत्याभूति दिनु राज्यको पहिलो प्राथमिकता हुनुपर्ने हो । तर, सीमा क्षेत्र पर्ने तराईका जिल्लामा राज्यको भरलाग्दो सुरक्षा पहुँच छैन ।  सीमा सुरक्षामा नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागलगायत निकायलाई एकीकृत र सुदृढ रूपमा खटाएर अनुभूति हुने किसिमको सुरक्षा अवस्था सिर्जना गर्न गृह प्रशासन सक्षम देखिएको छैन । दलहरूका लागि गृह प्रशासन राज्य संयन्त्रको मुख्य धमनी नभएर राजनीतिक र आर्थिक फाइदा उठाउने सबैभन्दा आकर्षक थलो बन्ने गरेको छ । शासक र दलीय नेताहरू सुरक्षाकर्मीलाई कता सरुवा गरेर, कुन गुण्डालाई कता लुकाएर कति लाभ हुन्छ भन्ने लेखाजोखाबाट माथि उठ्न सकेका छैनन् । यस्तो राजनीतिक हस्तक्षेपबाट थिलथिलिएको कर्मचारीतन्त्र पनि अपवादमा मात्र आफ्नो कामप्रति निष्ठावान हुने स्थिति छ ।

सीमा सुरक्षालाई दुई देशले विपरीत दिशाबाट हुने आवत-जावत र द्विपक्षीय आर्थिक एवं सामाजिक व्यवहार नियमन गर्ने पद्धतिका रूपमा मात्र बुझिनु हुन्न । सीमासुरक्षासँग अन्योन्याश्रति हुन्छ त्यहाँको जनजीवन । अन्य क्षेत्रमा भन्दा सीमामा जनजीवन बढी संवेदनशील हुन्छ । संसारकै सर्वश्रेष्ठ धनी मुलुक अमेरिकामा पनि आफ्नै खाले सीमासुरक्षा र जनजीवनका मुद्दाहरू छन् । फरक यत्ति हो, समृद्ध राज्यहरूले ती मुद्दालाई सुदृढतापूर्वक सम्बोधन गरेर काबुमा राखेका हुन्छन् । नेपालजस्तो मुलुकका लागि भने यो विषयले बारबार बल्भिmरहने पिलोको काम गर्दै आएको पाइन्छ । राजनीतिक द्वन्द्व थपिएको अवस्थामा त सीमासुरक्षा झनै बिथोलिने गर्छ । दस वर्ष लामो माओवादी विद्रोह, केही वर्षअघिको मधेस आन्दोलनको परिप्रेक्ष अझै हाम्रो स्मरणमा ताजै छ । ती दुवै परिघटनाको पृष्ठभूमिमा जन्मिएका आपराधिक सशस्त्र समूहहरूले केही वर्षयता दक्षिणी भूभागलाई नारकीय अवस्थामा नै पुर्‍याए ।

सशस्त्र समूहहरूको उल्लेख्य पतनसँगै तुलनात्मक रूपमा शान्त रहेको भनिएको सीमावर्ती तराई क्षेत्र पछिल्ला जघन्य आपराधिक घटनासँगै झस्केको छ । पेशेवर अपराधीका गतिविधि बढेका छन् । हुन त तिनै पेशेवरहरू हिजो सशस्त्र समूहका नाममा सक्रिय थिए । अर्को रूप धारण गरेर फेरि ब्युँतिएका छन् । किनकि, अपराधीका अनेक रूप हुन्छन् । त्यसैले तिनीहरूलाई निस्तेज गर्न र अपराधीकरणको माखेसाङ्लोमा जकडिँंदै आएको सीमालाई सुरक्षित तुल्याउन दुवै देशको बराबर भूमिका र गम्भीरता आवश्यक छ । दुवै पक्षमा जिल्लातहको मात्र भर पर्दा सीमासुरक्षा प्रभावकारी र मजबुत हुन सकेको देखिँदैन । बरु सीमा क्षेत्रका यस्तै जटिलताका कारण द्विपक्षीय सम्बन्ध बेलाबेला तिक्ततापूर्णसमेत हुने गर्छ । अबको उपचार भनेको स्पष्ट द्विपक्षीय समझदारी र फौजदारी कानुनी सहायतासम्बन्धी व्यवस्था हो । यो राजनीतिक र कूटनीतिक प्रयासबाट सम्भव हुन्छ । कार्यान्वयनमा चाहिँ सुरक्षा जनशक्तिको इमान्दार पहल जरुरी पर्छ । त्यसका लागि सीमा क्षेत्र उत्कृष्ट र व्यावसायिक अधिकृतहरूको पहिलो रोजाइ बन्नुपर्छ । साथै  जनतालाई  सीमासुरक्षा र यसका संवेदनशीलताबारे सचेत गराउनु जरुरी छ । महत्त्वपूर्ण आवत-जावतका विषयमा सुरक्षा निकायलाई जानकारी दिने, आवश्यक परे सहयोग लिने व्यवस्था मिलाइदिनुपर्छ । अनि, मात्र सीमा क्षेत्रमा अपराध घट्नेछन् ।

Kantipur Daily, Published on February 5, 2013.  प्रकाशित मिति: २०६९ माघ २३ ०९:२०

About these ads

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 292 other followers

%d bloggers like this: