Carry on Protest : Indian Diplomat

आन्दोलन गर : भारतीय कूटनीतिज्ञ

वीरगन्ज, जेष्ठ ४ –

संविधानको गाँठो फुक्नै लागेका बेला वीरगन्जस्थित भारतीय महावाणिज्य दूतावासका एक अधिकारीले मध्य तराईका राजनीतिक नेतृत्वलाई आन्दोलन गर्न उक्साएका छन् ।

वाणिज्य दूतावासका राजनीतिक मामिला हेर्ने कन्सुलर एस.डी. मेहता बुधबार स्थानीय भिस्वा होटलमा पर्सा र बारा जिल्लाका कांग्रेस, एमाले र मधेसी फोरमका नेताहरूसँग अनौपचारिक रात्रिभोजमा सरिक थिए । त्यसक्रममा उनले ‘मधेसका लागि लड्न’ आग्रह गरेको सहभागी नेताहरूले बताए ।

‘जेठ १४ अघि नै मधेसमा आन्दोलनको आँधी-बेहरी ल्याउनुपर्छ,’ एक सहभागीले उनको भनाइ उद्धृत गर्दै भने । मंगलबार दलहरूबीच नाम र सीमापछि तय गर्ने गरी ११ प्रदेशको संघीय संरचनामा जाने निर्णय भएको थियो । मेहताले मधेसलाई टुक्रा गर्दा ‘आफ्नो कलेजोलाई टुक्रा गरेजस्तो अनुभूति भएको’ बताएका थिए ।

कांग्रेस र एमाले पार्टी फरक भए पनि मधेसका लागि सबै एक हुनुपर्नेमा उनको जोड थियो । ‘मधेस सबैको साझा हो,’ मेहतालाई उद्धृत गर्दै एमालेका एक नेताले भने, ‘तपाईंहरू अगाडि आउनुस्, हामी सहयोग गर्छौं ।’

उनले ‘वर्तमान परिवेशमा मधेसी मोर्चा असफल भएको’ निष्कर्षसमेत सुनाएका थिए । भेलाका सहभागी कांग्रेस पर्सा सदस्य शैलेन्द्र यादवका अनुसार मेहताले सबै मधेसीलाई समेट्ने नयाँ नेतृत्व चाहिएको पनि बताए ।

रात्रिभोजमा आमन्त्रित गरिएका एमाले पार्टी सचिवालय सदस्य अरविन्द सिंहले वाणिज्य दूतावासले मूलधारका राजनीतिक पार्टीका स्थानीय नेतृत्वलाई अनेक प्रलोभन देखाएर ‘बार्गेनिङ पावर’ बढाउने रणनीति लिएको टिप्पणी गरे । उनले भने, ‘वाणिज्य दूतावास एउटा कूटनीतिक नियोगभन्दा पनि प्रभावशाली शक्तिकेन्द्रका रूपमा विकसित भएको छ ।’ कूटनीतिक अधिकारी मेहताले चाहिँ विभिन्न पार्टीका युवा नेताहरूसँग समसामयिक विषयमा चर्चा गरेको बताए । कान्तिपुरसँग फोनमा कुरा गर्दै उनले भने, ‘मधेसबारे नेताहरूको जिज्ञासा बुझ्न भेटघाट भएको हो ।’

भेटघाटमा स्थानीय तहमा बलियो पकड भएका नेताहरू बोलाइएका थिए । साँझ ७ः३० बाट सुरु भएको कुराकानी राति १० बजेसम्म चलेको थियो ।

उक्त वाणिज्य दूतावास पर्सा, बारा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, धनुषाका साथै भित्री मधेसका मकवानपुर र चितवनमा विकास कार्यक्रम सञ्चालनका साथै द्विपक्षीय व्यापार सहजीकरणको उद्देश्यले ०६० सालमा स्थापना भएको हो । यसमा पाँच जना कूटनीतिक अधिकारीसहित ३० जना कार्यरत छन् ।

आफ्नै कुटनीतिज्ञको भनाई भारतद्वारा अस्वीकार

नयां दिल्ली , जेष्ठ ५ –

नेपालस्थित आफ्ना एक जना कूटनीतिज्ञले मधेशमा आन्दोलनका लागि राजनीतिक दलहरुलाई उक्साएको भनी आएका खबरहरु भारतले अस्वीकार गरेको छ ।

‘सञ्चारमाध्यममा आएका खबरहरु भ्रामक एवम् गलत छन् । त्यस्ता खबरले नेपाल र भारतबीचको मैत्री सम्बन्धबाट ध्यान मोड्न खोजिएको छ’, भारतीय विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता सइद अक्रबुद्धिनले ईकान्तिपुरसंग भने ।

वीरगञ्जस्थित भारतीय महावाणिज्य दूतको कार्यालयमा राजनीतिक मामिला हेर्ने अधिकारी एसडी मेहताले बिहीवार सांझ आयोजित अनौपचारिक रात्री भोजमा विभिन्न दलका मधेशी नेताहरुलाई एक मधेश प्रदेशका लागि जेठ १४ अघि नै आन्दोलनको आंधीबेहरी ल्याउन आग्रह गर्नुका साथै त्यसमा भारतले साथ दिने बताएको खबर सार्वजनिक भएको थियो ।

अक्रवुद्धिनले स्थायी, प्रजातान्त्रिक र समृद्ध नेपाल स्थापनाका लागि संविधान निर्माण प्रक्रियालाई साथ दिन भारत प्रतिवद्ध रहेको पनि प्रष्ट्याए ।

‘नेपालका जनता र नेत्तृत्वले आफै निर्धारण गरेको शैलीमा समन्वय गर्न भारत तयार छ,’ अक्रवुद्धिनले भने ।

तीन ठूला दल माओवादी, कंग्रेस र एमालेले  विवादास्पद कूटनीतिज्ञको फिर्तीका लागि माग गरेको प्रसंगमा भारतले के गर्छ भनी सोधिएको प्रश्नमा उनले प्रतिक्रिया जनाउन चाहेनन् ।

‘दलहरुले के भनिरहेका छन् भन्ने विषयमा हामी प्रतिक्रिया दिन्नौं । यदि नेपाल सरकारबाट आयो भने, हामी प्रतिक्रिया दिन्छौं’, उनले भने ।

यसैबीच भारत सरकारका सूत्रहरुले विवादमा परेका कूटनीतिज्ञ मेहताको कार्यावधि सकिएको र उनी दिल्ली फर्किन लागेको जानकारी दिए ।

विवादित अभिव्यक्ति दिएको भनिएका कूटनीतिज्ञकै सेरोफेरोमा टिप्पणी गर्दै नेपाल मामिलालाई नजिकबाट नियाल्ने भारतीय नेताहरुले उक्त घटना दुर्भाग्यपूर्ण भएको बताएका छन् ।

‘यदि सञ्चारमाध्यममा आएका कुराहरु सांचो हुन् भने, कुनै पनि भारतीय कूटनीतिज्ञले अनौपचारिक तवरमा समेत त्यस्तो प्रतिक्रिया दिनु हुन्थेन,’ जनता दल युनाईटेडका प्रमुख महासचिव केसी त्यागीले भने, ‘नेपाल सार्वभौम मुलुक हो र त्यहां के गर्ने भनेर निर्णय गर्ने अधिकार त्यहांका जनता र नेत्तृत्वलाई मात्रै छ ।’

त्यागीको भनाईको समर्थन गर्दै समाजवादी नेता विजय प्रतापले भारतीय कूटनीतिज्ञबाट आएको भनिएको अभिव्यक्ति सही नभएको बताए । यद्यपि उनले नेपाल भारत सम्बन्धको जग अत्यन्तै मजबुत रहेको उल्लेख गर्दै त्यस्ता अभिव्यक्तिले सम्बन्धमा कुनै असर नपार्ने टिप्पणी गरे ।

प्रकाशित मिति: २०६९ जेष्ठ ५ ०८:४३

मेहताको भनाइप्रति तीन दलको आपत्ति

काठमाडौ, जेष्ठ ६ – प्रमुख तीन दलका शीर्षनेताले वीरगन्जस्थित भारतीय वाणिज्यदूतको कार्यालयका राजनीतिक मामिला हेर्ने कन्सुलर एसडी मेहताको अभिव्यक्तिप्रति आपत्ति जनाउँदै उनलाई फिर्ता पठाउने पहल गर्न सरकारसँग आग्रह गरेका छन् ।

प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा शुक्रबार बिहान बसेको सत्तारूढ तीन दलको बैठकले मेहताको गतिविधिप्रति आपत्ति प्रकट गर्दै फिर्ता पठाउनुपर्ने निष्कर्ष निकालेको हो । बैठकपछि परराष्ट्र मन्त्रालय हेरिरहेका उपप्रधानमन्त्री नारायणकाजी श्रेष्ठले मन्त्रालयमार्फत भारत सरकारको ध्यानाकर्षण गराइने बताए ।

‘यो कूटनीतिक मर्यादाविपरीत त हुँदै हो, आन्तरिक मामिलामा समेत गम्भीर हस्तक्षेप हो । आजै परराष्ट्र मन्त्रालयबाट भारत सरकारको ध्यानाकर्षणसहित आपत्ति प्रकट गर्ने निर्णय भएको छ,’ बैठकपछि श्रेष्ठले भने, ‘यस्तो गैरजिम्मेवार अभिव्यक्ति दिने व्यक्तिलाई सम्बन्धित मुलुक (भारत) फर्काउनुपर्छ भन्ने धारणा छ ।’

परराष्ट्र सचिव दुर्गा भट्टराईले शुक्रबार नै भारतीय राजदूत जयन्त प्रसाद र उपनियोग प्रमुख जयदीप मजुमदारलाई बोलाएर मेहताको अभिव्यक्तिबारे जानकारी मागेको मन्त्रालयका प्रवक्ता अर्जुनबहादुर थापाले बताए । ‘मेहताको अभिव्यक्तिप्रति हाम्रो गम्भीर ध्यानाकर्षण भएको छ । दुई मुलुकबीचको शताब्दीऔंदेखिको सम्बन्धलाई यस्तो अभिव्यक्तिले असर पार्न सक्छ । मुलुकको सार्वभौमिकता र भौगोलिक अखण्डतामा आँच पुर्‍याउने र सामाजिक सद्‍भाव खलबल्याउने त्यस्ता अभिव्यक्ति कूटनीतिक समुदायबाट नदिन ध्यानाकर्षण गरायौं,’ उनले भने, ‘प्रत्युत्तरमा राजदूतले भारतले नेपालको हित, समृद्धि चाहेको र नेपालले नै सुरु गरेको शान्ति र संविधान लेखनको प्रक्रिया आफैंले पूरा गरोस् भन्ने भारतले चाहेको बताउनुभयो ।’

राजदूत प्रसादले छानबिन गरी आवश्यक कदम चालिने प्रतिबद्धतासमेत व्यक्त गरेको परराष्ट्र प्रवक्ताले जानकारी दिए ।

तीन दलको शीर्ष बैठकले मेहताको अभिव्यक्तिको भत्र्सना गर्दै तयार पारिएको विज्ञप्तिमा माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल, कांग्रेस सभापति सुशील कोइराला, एमाले अध्यक्ष झलनाथ खनालले हस्ताक्षर गरेका थिए । स्रोतका अनुसार माओवादी अध्यक्ष दाहालको आग्रहमा मधेसी मोर्चाका तर्फबाट अध्यक्ष विजय गच्छदारलाई समेत हस्ताक्षर गराउँदा राम्रो हुने प्रस्ताव आएपछि वक्तव्य उनीकहाँ पठाइएको थियो । तर बेलुकी अबेरसम्म औपचारिक रूपमा विज्ञप्ति जारी भएको छैन ।

संघीयताको विषयमा प्रमुख दलबीच सहमति भएलगतै मेहताले वीरगन्जमा स्थानीय नेताहरूलाई त्यसविरुद्ध आन्दोलन गर्न उक्साएका थिए । कांग्रेस, एमाले र मधेसी फोरमका नेतालाई बुधबार आमन्त्रण गरी दिएको रात्रिभोजमा उनले मधेसलाई टुक्रा-टुक्रा पारिएको बताउँदै आन्दोलनको आँधीबेहरी ल्याउन उक्साएका थिए ।

प्रधानमन्त्रीका राजनीतिक सल्लाहकार देवेन्द्र पौडेलले भनाइ पुष्टि हुनासाथ कूटनीतिक प्रक्रियाबाट कारबाही अघि बढ्ने बताए । ‘सञ्चार माध्यमबाट आएको उनको भनाइ आपत्तिजनक र राष्ट्रियताविरुद्ध छ । वास्तविकताबारे सरकारले बुझ्दै छ,’ पौडेलले भने, ‘पुष्टि हुनासाथ कारबाही प्रक्रिया अघि बढ्छ ।’ मेहताको अभिव्यक्तिप्रति विभिन्न दल, तिनका नेता र संघसंस्थाले आपत्ति जनाएका छन् ।

दाहालले राजदूतलाई बोलाएरै सोधे

माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले कन्सुलर मेहताले दिएको अभिव्यक्तिबारे स्पष्ट पार्न नेपालका लागि भारतीय राजदूत जयन्त प्रसादलाई आग्रह गरेका छन् । दाहालले शुक्रबार राजदूतलाई आफ्नै निवास लाजिम्पाटमा बोलाएर मेहताको भनाइबारे आधिकारिक धारणा माग गरेको उनीनिकट स्रोतले जनाएको छ । दाहालले सञ्चार माध्यममा आएको अभिव्यक्ति सही हो भने आपत्तिजनक भएको भन्दै राजदूतको ध्यानाकर्षण गराएका थिए । भेटमा राजदूत प्रसादले यसबारे आन्तरिक रूपमा बुझ्ने बताएका थिए ।

विभिन्न दल र नेताहरूबाट भत्र्सना

एमाले केन्द्रीय समितिले कूटनीतिक मर्यादाविपरीत अभिव्यक्ति दिने भारतीय कूटनीतिज्ञ मेहतालाई फिर्ता पठाउने पहल गर्न सरकारसँग माग गरेको छ । अध्यक्ष झलनाथ खनालले एक विज्ञप्ति जारी गरी पार्टी केन्द्रीय समितिको आकस्मिक बैठकले मेहताका अभिव्यक्ति उत्तेजक र नेपाललाई द्वन्द्वतिर धकेल्ने खालको भएको निष्कर्ष निकालेको जनाएका छन् ।

अध्यक्ष खनालले ‘कतिपय भारतीय कूटनीतिज्ञले नेपालको आन्तरिक र राजनीतिक मामिलामा अनावश्यक र हस्तक्षेपकारी रुचि देखाएको’ उल्लेख गरेका छन् । कांग्रेस नेताहरूले पनि सभापति सुशील कोइराला निवासमा शुक्रबार बिहान गरिएको अनौपचारिक छलफलमा मेहताको भनाइप्रति आपत्ति जनाएका थिए । स्रोतका अनुसार बैठकमा नेता गगन थापाले मेहताको भोजमा सहभागी कांग्रेसका स्थानीय नेतासँगको टेलिफोन वार्तालाप मोबाइलको ‘स्पिकर अन’ गरी सबैलाई सुनाएका थिए । राष्ट्रियतामाथि नै खतरा उत्पन्न हुने गरी अभिव्यक्ति दिइएको निष्कर्षमा पुगेका कांग्रेसका अन्य नेताहरूले सभापति कोइरालाले तत्काल भारतीय राजदूतलाई भेटेर कुरा राख्नुपर्ने सुझाव दिएका थिए । तर कोइरालाले शुक्रबार साँझसम्म राजदूतको ध्यानाकर्षण गराएको सार्वजनिक गरेका छैनन् ।

राष्ट्रिय जनशक्ति पार्टीका सहअध्यक्ष प्रकाशचन्द्र लोहनीले मेहताको भनाइले नेपालको आन्तरिक मामिलामा ठाडो हस्तक्षेप गरेको बताउँदै भत्र्सना गरेका छन् । नेकपा मालेका महासचिव सीपी मैनालीले भारतीय कूटनीतिक कर्मचारीले मधेसमा आन्दोलन गर्न उक्साएको घटना नेपालप्रति भारतीय हैकमवादी कूटनीतिको पराकाष्ठा र आन्तरिक मामिलामा नांगो हस्तक्षेप भएको बताएका छन् ।

नेपाल बार एसोसिएसनले कन्सुलरको गतिविधि राष्ट्रिय सार्वभौमसत्ताको प्रतिकूल एवं कूटनीतिक सीमा र मर्यादाविपरीत रहेको उल्लेख गरेको छ । सर्वोच्च अदालत बार एसोसिएसनले पनि छुट्टै वक्तव्य निकाली मुलुकको सार्वभौमसत्ता, स्वतन्त्रता र अखण्डताविरुद्ध खेदपूर्ण अभिव्यक्ति दिने भारतीय कन्सुलरलाई ‘पर्सना-नन-ग्राटा’ घोषति गरी तत्काल फिर्ता पठाउन माग गरेको छ ।

युवा-विद्यार्थीबाट प्रदर्शन यसैबीच एमाले भ्रातृ संगठन युवा संघ र अनेरास्ववियुले शुक्रबार भारतीय दूतावासमा विरोधपत्र बुझाएका छन् । अनेरास्ववियुकी उपाध्यक्ष नवीना लामाका अनुसार राष्ट्रियताविरोधी मेहताको अभिव्यक्तिविरुद्घ भ्रातृ संगठनले दूतावासअघि केहीबेर नाराबाजीसहित प्रदर्शन गरेका थिए । प्रदर्शनको केहीबेरपछि दूतावासका कर्मचारीले भ्रातृ संगठनका पदाधिकारीबाट विरोध पत्र बुझेका थिए ।

विरोध पत्र बुझाएपछि होटल एम्बेसडरअगाडि भ्रातृ संगठनले कोणसभा गरेका थिए । सभालाई युवासंघ अध्यक्ष महेश बस्नेत र अनेरास्ववियुका अध्यक्ष माधव ढुंगेललगायतले सम्बोधन गर्दै कूटनीतिक मर्यादाविपरीत काम गर्ने कर्मचारीलाई नेपालमा नराख्न चेतावनी दिएका थिए ।

नेविसंघले पनि मेहताको भनाइको भत्र्सना गर्दै कारबाहीको माग गरेको छ । उसले शुक्रबार भारतीय दूतावासमा इमेलबाट विरोध जनाएको छ भने शनिबार जुलुससहित विरोध ज्ञापन बुझाउने कार्यक्रम रहेको अध्यक्ष रञ्जित कर्णले बताए । ‘मेहताको यो अभिव्यक्ति नेपाली राष्ट्रियतामाथिको प्रहार हो,’ कर्णले भने, ‘यस्तो अभिव्यक्ति दिँदा पनि कारबाही भएन र फिर्ता पठाइएन भने हामी जस्तोसुकै आन्दोलन गर्न पछाडि पर्ने छैनौं ।’

प्रकाशित मिति: २०६९ जेष्ठ ६ ०८:४

कन्सुलरको बचाउमा रात्रिभोजका केही सहभागी

वीरगन्ज, जेष्ठ ७ –

भारतीय महावाणिज्य दूतावासका राजनीतिक मामिला हेर्ने कन्सुलर एसडी मेहताले विवादास्पद अभिव्यक्ति नदिएको रात्रिभोजका सहभागीमध्येका तीन जनाले दाबी गरेका छन् ।

कांग्रेसका शैलेन्द्र यादव, जनता दलका महासचिव विनय यादव र फोरम लोकतान्त्रिकका जिल्ला सल्लाहकार बीपी यादवले शनिबार पत्रकार सम्मेलन गरी मेहताको बचाउ गरेका हुन् । तर कांग्रेस जिल्ला सदस्य शैलेन्द्रले कान्तिपुरमा आफूलाई उद्धृत गरी आएको समाचार भने सत्य भएको बताए । उनले भने, ‘कान्तिपुरमा आएको मेरो भनाइ सही हो, भएको त्यही हो ।’

बुधबारको रात्रिभोजका सहभागीमध्येका विनय यादवले उक्त भोज आफूले आयोजना गरेको दाबी गरे । पत्रकारलाई बाँडिएको विज्ञप्तिमा भेटघाटको उद्देश्य नेपालको राष्ट्रिय विकासको सन्दर्भ र नेपाल-भारत मित्रतालाई प्रगाढ बनाउनु रहेको उल्लेख छ । पत्रकार सम्मेलनमा पूर्वमन्त्री तथा पर्सा कांग्रेस सभापति सुरेन्द्र चौधरी उपस्थित थिए ।

रात्रिभोजका अर्का सहभागी एमालेनिकट अनेरास्ववियुका केन्द्रीय सदस्य उमेश गुप्ताले एमाले, कांग्रेस, फोरम सबै मिलेर आन्दोलन गर्न कन्सुलर एसडी मेहताले सल्लाह दिएको बताएका छन् । गुप्ताका अनुसार पार्टी फरक भए पनि मधेसका लागि सबै एकजुट हुनुपर्नेमा कन्सुलरले जोड दिएका थिए । कहिल्यै नभेटेका नेताको नाम र फोन नम्बरसमेत मेहतालाई कण्ठस्थ रहेको सहभागीमध्ये एकले बताए ।

रात्रिभोजमा एमाले बाराका सचिव अध्यानन्द पाण्डे, मधेसी फोरम बाराका रामबाबु यादव, फोरम लोकतान्त्रिकका विश्वेश्वर यादव, एमाले पर्साका विचारी यादवसमेतको उपस्थिति थियो । वाणिज्य दूतावाससँगको सम्बन्ध बिगि्रने डरले आफूहरूले खुलेर बोल्न नसकेको धेरै सहभागीले टिप्पणी गरे ।

बिहीबार राति कान्तिपुरसँग फोनमा कुरा गर्दै दूतावासका एसडी मेहताले युवा नेताहरूसँग समसामयिक विषयमा चर्चा गरेको बताएका थिए । मेहताले मधेसबारे नेताहरूको जिज्ञासा बुझ्न भेटघाट भएको दाबी गरेका थिए ।

पर्सा, बारा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, धनुषाका साथै भित्री मधेसका मकवानपुर र चितवनमा विकास कार्यक्रम सञ्चालनका साथै द्विपक्षीय व्यापार सहजीकरणको उद्देश्यले २०६० मा उक्त दूतावासको स्थापना भएको हो । पाँच जना कूटनीतिक अधिकारीसहित ३० जना कार्यरत दूतावास स्थापनाकालदेखि नै सक्रिय भूमिकामा छ ।

अभिव्यक्तिविरुद्ध प्रदर्शन

काँकडभिट्टा- भारतीय महावाणिज्य दूतावासका कन्सुलर एसडी मेहताको अभिव्यक्तिविरुद्ध शनिबार झापामा प्रदर्शन भएको छ । फ्रेन्डसिप समूहको अगुवाइमा मेहताविरुद्ध नाराबाजी गर्दै बजार परिक्रमा गरिएको थियो । परिक्रमापछि आयोजित कोण सभामा बोल्दै सुमन थापा, सन्तोष आचार्य, कुलप्रसाद घिमिरे, भुवन सुब्बा, दुर्गा लुइँटेललगायतले राष्ट्रिय अखण्डताविरुद्ध अभिव्यक्ति दिने कूटनीतिज्ञलाई तत्काल फिर्ता पठाउन माग गरेका थिए ।

यसैबीच झापाका तीन राजनीतिक दलले पनि शनिबार विज्ञप्ति जारी गरी मेहताको अभिव्यक्ति शान्ति र संविधान निर्माण प्रक्रिया अवरुद्ध पार्ने र जातीय सद्भाव खलबल्याउने किसिमको भएको बताएका छन् । एमालेका रविन कोइराला, माओवादीका झलकसिंह दर्लामी र कांग्रेसका उद्धव थापाद्वारा जारी संयुक्त विज्ञप्तिमा मेहतालाई फिर्ता पठाउन सरकारसँग माग गरिएको छ । आदिवासी जनजाति गणतान्त्रिक मोर्चाले पनि कन्सुलर मेहतालाई फर्काउन चेतावनी दिँदै

त्यसो नगरिएमा चरणबद्ध आन्दोलन गर्ने जनाएको छ ।

प्रकाशित मिति: २०६९ जेष्ठ ७ ०९:२८

 

कूटनीतिक सीमा

कान्तिपुर सम्पादकीय २०६९ जेठ ७

वीरगन्जस्थित भारतीय महावाणिज्य दूतावासका एकजना कन्सुलर एसडी मेहताले राजनीतिक दलका स्थानीय नेता-कार्यकर्तालाई मधेसमा आन्दोलन चर्काउन उक्साएको भन्ने शुक्रबार प्रकाशित समाचारले चौतर्फी प्रतिक्रिया उत्पन्न गरेको छ । आफ्ना कार्यकर्तालाई विदेशी कूटनीतिज्ञले अनधिकृत ढंगबाट उकासेको विषयमा आफ्नै पार्टी संगठनबाट समेत बुझिसकेपछि तीन प्रमुख दलहरू- माओवादी, कांग्रेस र एमालेका शीर्षनेताले त्यसप्रति गम्भीर आपत्ति जनाएका छन् । मधेसी मोर्चाका संयोजक रहेका उपप्रधानमन्त्री विजयकुमार गच्छदारको असहमतिपछि उनीहरूले मस्यौदा गरिसकेको संयुक्त विज्ञप्तिचाहिँ आधिकारिक रूपमा जारी गर्न सकेनन् । मुलुकको गृह प्रशासनको जिम्मेवारीसमेत लिएका गच्छदारलाई त्यस्तो के अप्ठ्यारो पर्‍यो, त्यो त उनले बताएका छैनन्, तर कमसेकम परराष्ट्र मन्त्रालयले भने भारतीय राजदूतलाई झिकाएर औपचारिक विरोध जनायो ।

भारतीय विदेश मन्त्रालय र काठमाडौंस्थित दूतावासले समाचारको खण्डन गर्दै आफ्ना कूटनीतिज्ञको बचाउ गरेका छन्, जो स्वाभाविक र अपेक्षित थियो । मेहताले भेटेकामध्ये तीनजना राजनीतिक कार्यकर्ता पनि शनिबार वीरगन्जमा पत्रकार सम्मेलन गरी ती कूटनीतिज्ञको प्रतिरक्षामा उभिएका छन् । बढ्दो दबाबबीच उनीहरूले जे गरे, त्यो पनि अनपेक्षित थिएन । मुख्य कुरा विवादास्पद अभिव्यक्ति दिएका ती कूटनीतिज्ञलाई नेपालका तीन प्रमुख सत्तारुढ दलहरूले स्वदेश फर्काउनुपर्ने माग राखिसकेको सन्दर्भमा अब दिल्लीले के गर्छ भन्ने हो । भारतीय सरकारी स्रोतहरूले कार्यावधि सकिन लागेकाले उनलाई वीरगन्जबाट झिकाइने संकेत दिएका छन् । त्यसो गरियो भने आपmना एक कर्मचारीको गतिविधिका कारण उब्जिएको विवादबाट बाहिर निस्किने र आफ्नो कूटनीतिक साख जोगाउने अवसर हुनेछ त्यो भारतीय संस्थापनलाई । दुई देशको निकट सम्बन्धमा चिसो आउन नदिने दृष्टिबाट पनि त्यसो गर्नु उचित हुनेछ ।

तापनि मुख्य प्रश्न वीरगन्जमा ती एकजना कूटनीतिज्ञले के गरे भन्ने होइन, यसखाले प्रवृत्ति किन-कसका कारण बढ्दैछ र कूटनीतिक प्रतिष्ठा कसरी कायम राख्ने भन्ने हो । हाम्रा मुख्य नेताहरूले आन्तरिक राजनीतिक मामिलामा बाह्य निर्भरता अत्यधिक बढाएकाले यस्तो विषम अवस्था उत्पन्न भएको हो । त्यसैले यसको जिम्मेवारी उनीहरूले नै लिनुपर्छ । यसलाई सच्याउने एवम् सार्वभौमिकताको सीमारेखा मजबुत पार्ने काम नेताहरूकै हो ।

नेपालमा शान्ति स्थापना र संविधान निर्माणको प्रक्रियामा छिमेकी भारतको संलग्नता सुरुबाटै छ । उसबेला हिंसात्मक संघर्ष गरिरहेका माओवादी र संसदीय राजनीति गरिरहेका मूलधारका दलहरूबीच २०६२ मंसिरमा १२ बुँदे समझदारी हुनुमा भारतीय भूमिका रहेको नेताहरू स्वयंले स्वीकारेका छन् । त्यसपछि पनि शान्ति/संविधानको प्रक्रियामा दिल्लीको सहयोग वा परामर्श निरन्तर लिइएको छ । त्यसले बाह्य पक्षको स्वार्थ बढाउनु स्वाभाविक छ, जसलाई कुन तहमा सीमित राख्ने भन्ने विषय अरूको होइन हाम्रै राजनीतिक इच्छाशक्तिमा निर्भर हुन्छ । गुम्दै गएको त्यो इच्छाशक्ति देखाउने बेला अब आएको छ ।

हाम्रा दुई छिमेकी भारत र चीनले नेपालसँगको सम्बन्धमा मुख्यतः आफ्नो सुरक्षा चिन्ता/चासो जोड्ने गरेका छन् । हाम्रो पूरै राज्यलाई पुनर्संरचना गर्न लागिएको र अन्तर्राष्ट्रिय सीमा जोडिने क्षेत्रसमेत संघीय अभ्यासमा जान लागेको अवस्थामा उनीहरूको ध्यान यसतर्फ मोडिनु अस्वाभाविक होइन । तिनलाई कूटनीतिक सीमा नाघ्न नदिई सुनिश्चित र सन्तुलित राख्नु हाम्रै दायित्व हो ।

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: