Travelogue writer in the eyes of people

           दुनियाँका आँखामा नियात्रा लेखक

                - बुद्धि नारायण श्रेष्ठ                                             
                  सीमा अन्वेषक
                  मदन पुरस्कार विजेता

स्तरीय लेख लेख्न सजिलो छैन । त्यसमाथि लेखक बन्न झन गार्‍हो छ । यसभन्दा पनि नियात्रा लेखक हुन अझ कठिन छ । नियात्राको सक्कली पुस्तक लेख्न निकै कठिनता व्यहोर्नु पर्छ । ओछ्यानमाथि दोलाइँभित्र गुडुल्को परेर घरिघरि कोठाको दलिनतिर टोलाएर उपन्यासभित्रको पात्रको सम्वाद कोरेजस्तो एकै थलोमा बसेर लेख्ने कुरो होइन नियात्रा लेखन । तर यसका लागि त बर्ुर्कुसि मार्नु पर्छ लेखकले, घरि दार्चुलाको कालापानी त घरि ताप्लेजुङको धारापानी । नियात्रा लेखकका कति जुत्ता फाट्छन् र कति पाइताला खिइन्छन् भनिसाध्य नै हुँदैन । यसैगरी नियात्राकारले हिमालको फेदिमा लगाएको लुगा धुन नपाएर जुम्रो जन्माउँछन् भने मैदानको गर्मीमा पसिनाको धारा बगाउँछन् । यसैगरी कुनै दिन दिनभरी खान नपाएर पेटमा सारङ्गी बजाइरहनु पर्ने हुन्छ भने कुनै दिन बाध्यतावस दिनको तीन छाक खाएर सुत्केरीको बिंडो थाम्नुपर्ने हुन्छ । यसै पंक्तिमा पर्छन् नियात्रा साहित्य -वाङमय) को फँाटमा विशिष्ट चिनारी बनाइसकेका नियात्राकार प्रतीक ढकाल ।

प्रतीक ढकालको नियात्रा सम्बन्धी बान्की परेका अंग्रेजी र नेपालीमा गरी गोटा सातेक पुस्तक पढेको छु । सुशासन र प्रशासन साथै राजनीतिक चिन्तन र विश्लेषण अनि शोककाव्य र अनुवादिक कृतिलाई चाहिँ गोलीमारेको छु । उनका नियात्राका कतिपय पुस्तक रिठ्ठो घोटे झै गरी पढेको छु भने केही पुस्तकमा मेरा रुचिकर विषयका कतिपय अध्यायको जुम्रोको लिखा र त्यसको पनि चम्काना लिखा हेरे झैं पढिएको छ । जति पढ्यो उति पढुँ पढुँ लाग्छ उनका नियात्राका पुस्तक । प्रतीकका नियात्रा लेखन सत्यतथ्य घटना, भलाकुसारी, संवाद, तिथिमिति र स्थान विशेषमा आधारित भएकोले कौतुहलपर्ूण्ा तथा रोचक भएको होला भन्ने ठान्दछु ।

उनको लेखनी सरल एवं बोलिचालिकै भाषामा भएकोले लोभलाग्दो भएको होला । जहाँ जे सम्बाद भएको छ, त्यही उतारिएको छ पुस्तकमा । जहाँ जस्तो प्रकारको उच्चारणले बोलिन्छ, त्यही शब्दको उच्चारण सापटी लिएका छन् उनले । अधिकांश पुस्तकका अध्यायहरूको प्रस्तुति प्रभावकारी छ, विषयवस्तुमा झ्याम्म हामफालि हालेका छन्, भूमिका सुमिका केही नबाँधी । लेखन शैली पनि मैले पढेजतिमा मिठास भएको पाएको छु । उनको नियात्रा पुस्तकद्वारा पाठकलाई रोमान्चक हिमाल यात्रा -एडभन्चर ट्राभल) गराइएको छ भने छिमेकी देशको सिमानाको कुरामा राष्ट्रियताको जनजागरण गराइएको छ । पाठकलाई हिमाल, पहाड र मैदानको यात्रा गराइँदा यात्रामा दर्ुघटना गराउनु भएको छैन । अथात् नकारात्मक सोंचको यात्रा कुनै पुस्तकमा पनि गराउनु भएको छै्रन ।

यसबाहेक पुस्तकमा प्रशस्त सार्न्दभिक फोटा पनि समावेस गरिएको छ । उनको पुस्तक पढ्दा मलाई कस्तो अनुभूति भयो भनो यात्रामा उनी सँधै क्यामरा बोकेर हिड्ने रहेछन् र मौका पाउने बित्तिक्कै ख्याच्च ख्याच्च फोटो खिचिहाल्ने स्वभावका करहेछन् । अनि जन्माउन लागेको नयाँ पुस्तकका प्रासांगिक पानामा टाँसिहाल्ने रहेछन् । अर्को कुरा अरुलाई हारगुहार गरेर भए पनि पुस्तकका ठाउँ ठाउँमा नक्सा पनि समावेस गर्ने गर्दा रहेछन् । उदाहरणका निम्ति द्यभथयलम त्जभ ज्imबबिथबक नियात्रा पुस्तकमा १६१ फोटोग्राफ र ४ थान नक्सा सम्लग्न गरिएका छन् । यसैले यो पुस्तक युरोपेली मुलुकका मानिसहरूले पनि धेरै रुचाएका होलान् । भनिन्छ एउटा फोटो अथवा नक्साले हजार शब्दले भन्दा पनि बढ्ता वर्ण्र्ाागर्दछ र पुस्तकलाई सजीव बनाउँछ ।

टनकपुर र महाकाली
अब म उनले लेखेका मेरो अध्ययनसँग सम्बन्धित दर्ुइ चार बुँदाबारे टापटिप पार्न चाहन्छु । पाँचौ संस्करण छापिसकिएको उनको ‘सेती पनि काली पनि’ पुस्तकमा उनले कन्चनपुरको पश्चिमी सिमानामा भारतले बनाएको टनकपुर ब्यारेजबारे लेखेका छन्- ‘भारततिर पानी हुल्नका लागि नेपालको ठुलो भू-भागमा जलाशय बनाइएको छ । नेपालले पाउने पानीका लागि नहर बनाउनै बाँकी छ । टनकपुर बाँधबाट नेपालले हालसम्म फुट्ठी कौडी केही पाएको छैन । कुनै शङ्कै छैन कि यसमा नेपाल ठगिएको छ । धिक्कार छ हामीलाई । धिक्कार छ हाम्रो बुद्धिलाई । हामी आफैप्रति त इमान्दार छैनांै भने अरुले किन नहेपून – भारतमा गएर तर्क गर्न सक्दैनौं, जेे भन्छ त्यही मानेर आउँछौं लुरुक्क । यता आएपछि चाहिँ जनताले गाली गर्लान् भनेर उल्टै संसदलाई नै ढाँट्छौं । यो भन्दा ठुलो गद्दारी अरु के हुनसक्छ आफ्नो मातृभूम्रि्रति -‘

यात्राकै क्रममा कन्चनपुरबाट प्रतीक ढकाल गड्डाचौकी र बनवासाको शारदा ब्यारेज पारगरी महाकाली नदीको भारत-नेपाल सिमैसीमा झुलाघाट, पिथौरागढ, ओगला, अस्कोट, जौलजीवी, र धारचुला भएर नेपालको दार्चुला पुगेछन् । महाकाली नदीले अलिकति ठाउँ छोड्नेबित्तिकै भारतले नदीलाई नेपालतिर धकेलेर तटबन्ध बनाइहाल्ने कुरा उनले देखेछन् र भारतले यसै गरी गरी महाकालीको किनारमै सैनिक ब्यारेक राख्ने ठाउँसमेत निकालिसकेको पत्यक्ष अनुभव गरे । तर नेपालले भने रोकथाम गरेको देख्न पाएन छन् ।

यात्राका क्रममा राष्ट्रियताका यी सब कुरा उनले आफ्नै आँखाले पत्यक्ष देखे । प्रतीक ढकालको मन रोयो, नियात्रा पुस्तकका हरफमा जस्ताको तस्तै उतारे । वास्तवमा उनले यथार्थ देखेर ‘आँखो देखे हाल’ पाठकसमक्ष पस्किए । यो पंक्तिकार पनि यिनै बाटोबाट सम्बत् २०३७ मा धारचुला र दार्चुला पुगेको थियो । यस्तै २०६८ पुसमा व्यवस्थापिका संसदको मानव अधिकार तथा अन्तर्रर्ााट्र सम्वन्ध समितिका माननीय सभासदका टोलीमा सीमाविज्ञका हैँशियतमा टनकपुर बाँध अवलोकन र वस्तुस्थिति बुझ्न पुगेको थिएँ । यी स्थानहरूको मैले देखेको र नियात्राकार प्रतीक ढकालले देखेको विवरणमा रत्तिभर पनि फरक छैन । टनकपुर बाँधले बनाएको अथाह समुद्र जस्तो देखिने पानीको भाग र त्यसबाट भारततर्फनहरद्वारा लगिएको ठुलो नदीजस्तै पानीको परिणाम नाङ्गो आँखाले देख्न सकिन्छ । तर नेपालतर्फएकथोपो पानी पठाइएको छैन । जलाशयको पर्ूवतर्फो तटबन्धमुनि एउटा सानो प्वाल बनाई थुनिएर राखिएको छ र सबैलाई देखाइन्छ यसै प्वालबाट नेपालतर्फटनकपुरको पानी पठाइने हो भनिदो रहेछ । यहाँ प्रतीक ढकालको बोलीमा लोली मिलाउँदै म पनि विवश भएर भन्छु- धिक्कार छ हामीलाई, धिक्कार छ हाम्रा देशका राजनीतिक नेताहरूलाई । ढकालले भनेजस्तै भारतमा गएर जायज तर्क गर्न नसक्ने, जे भन्छ त्यसैमा सहीछाप ठोकेर आउने हाम्रा नेताहरूको कहिले चेत फर्किने हो !

महाकाली नदीलाई नेपालतर्फधकेलिएका सम्बन्धमा भारतले ठाउँ-ठाउँमा बडेमान तटबन्ध बनाउँदै नदीलाई बलजफती नेपाली भूमितिर मोड्ने प्रयास गरिरहेको छ र नदीले छाडेको ठाउँको ढुंगा, रोडा, बालुवा झिकेर उपयोग गरिरहेको छ । नेपालको कालापानी लिम्पियाधुरामा भारतीय अर्ध सैनिक बल तैनाथ गरेर नेपाली भूमि अतिक्रमण गरेको कहानी त बेग्लै छ । प्रतीक ढकाल कालापानी पुग्न पाएको भए अर्को एउटा सजीव नियात्रा पुस्तक प्रकाशित हुने थियो होला । तर अपसोच, नेपालीलाई टिङ्कर माथिलो कावा नाध्नै दिंदैन भारतीय सेना बलले । यही नै बिडम्बना छ, नेपाली भूमि नेपालीले नै टेक्न नपाउने । यहाँ एउटा कुरा उल्लेख गरौं, नियात्राकार प्रतीक ढकालले बनावासाको शारदा ब्यारेज पार गर्दा बाँधको बीच भागमा नेपाल र भारतको झण्डा रहेको देख्न पाएनन् होला । ती झण्डा भिकिसकिएका थिए होलान् । झण्डा देखिएको भए उनले अवश्यै उल्लेख गर्ने थिए । तर यो पंक्तिकार २०३७ सालमा त्यतैबाट दार्चुलातर्फजाने क्रममा १७ ढोके बाँधको बीचखण्डमा नेपालको झण्डा पर्ूवतर्फफर्काएर र भारतको झण्डा पश्चिमतर्फपारी ब्यारेजको रेलिङ माथि फहरिरहेको यिनै आँखाले हरेको थियो । नेपालको त्यो झण्डा ३ किलोमिटर पर्ूवतर्फउडेर आइ अहिले गड्डाचैाकीमा गाडिएको छ । झण्डा जहाँ गाडिए पनि नेपालीले त मुकदर्शक भएर हर्ेर्ने मात्रै हो जस्तो भएको छ । यस सम्बन्धमा सबै नेपालीले एकै आवाज उठाउनृु पर्छ । देशको सिमानाको संक्षाण गर्नु पर्छ ।

सगरमाथा
अब अर्को बुँदातिर लाग्दैछु, सगरमाथातर्फ। प्रतीक ढकालको छोटो समयमा चौथो संस्करण छापिएको र साझा प्रकाशनले वर्षोनी गर्ने पुस्तक पर््रदर्शनी र विक्रीमा लगातार ४ वर्षप्रथम स्थान ओगटेको पुस्तक ‘सगरमाथाको आधारशिविरबाट’ को केही प्रसंग कोट्याउन खोज्दैछु । नियात्राकारले सगरमाथा चुचुरोको यात्रा नछिचोलेको भए तापनि उनी आधारशिविर पुगेका छन् । त्यहाँसम्म पुग्दाको हण्डर, सुखदुःखका अनुभवको रोमान्चक यात्रा त्यस पुस्तकमा जस्ताको तस्तै उतारिएका छन् । आधारशिविरदेखि शिखरसम्मको यात्रा सम्बन्धमा चाहिँ आजका मितिसम्ममा २१ औं पटक सगरमाथाको थाप्लोमा टेकिसकेका आपा शर्ेपाको मुखारविन्दबाट उजागर गराएका छन् । सगरमाथा अभियानका विभिन्न क्याम्ापका अवस्थितिको वर्ण्र्ाासहित ‘भी’ आकारको खरपस परैबाट देखेर जोगिनु पर्छ । तर ‘ए’ आकारको खरपस भित्रभित्रै खोक्रो हुने हुनाले झुक्किएर पनि यस्तोमा टेकिनु हुँदैन भन्ने सन्देश नयाँ चढारुलाई दिइएको छ । आधारशिविरबाट आइसफलको बाटो कसरी हिंडने, कहाँ कति खाना खाने, कसरी टेन्टमा सुत्ने, राती शौच गर्दा पनि यात्रामा टाँगिएको डोरीलाई छाड्न नहुने, कुन क्याम्पमा अक्सिजन बदल्नु पर्ने, ब्लेडजस्तो डाँडाको धारको बाटो कसरी हिंड्ने, अन्तिम चरणको हिलारी स्टेपबाट कसरी सगरमाथाको चुचुरोमा पदार्पण गर्ने भन्ने यात्रा अनुभव तथा यात्रा शिक्षा बारे पुस्तकमा सरल ढंगले कोरिएका छन् । यस पुस्तकले झन्डै झन्डै ‘माउन्टेन गाइड’ को काम गरेको छ । आफूले सगरमाथा नचाढे पनि चढेकै जस्तो अनुभव गरी आपा शर्ेपाको भनाइ चित्रण गर्नु पनि नियात्राकारको लेखनकला मान्नर्ुपर्छ ।

सगरमाथाको चुचुरो अलिकति दम्साइलो सम्म ठाउँ जस्तो छ । तर चीनतिर कोप्रो परेको छ । टुप्पोको मुख्य चुचुरोमा ५/६ जना मान्छे उभिन मिल्ने ठाउँ छ भनी उल्ल्ेख गरिएको छ ।  यस पंक्तिकारले लेखेको नेपालको सिमाना नामक पुस्तकको ‘सरगमाथा चीनले दावी गरेको थियो’ भन्ने अध्यायमा नेपाल-चीन सीमारेखादेखि दक्षिण सगरमाथाको शिखर करिब ६ फिट चौडा र ७ फिट लम्बाई भएको पाटो -स्लोपिङ टेरेस) नेपालतर्फपर्दछ । तर सीमारेखाको चीनतर्फो भाग भने ठाडै भिरालो परेको छ । यसैले सगरमाथाको उत्तरी मोहडा चीनतर्फाट आरोहण गर्नेले नेपालको भूमि नटेकी सगरमाथामाथि विजय प्राप्त गर्न सक्दैनन् भन्ने लेखेको थिएँ । यो विवरण आपा शर्ेपाको प्रत्यक्षतासँग ठयाक्कै मेल खायो । ‘नेपालको सिमाना’ पुस्तकले मदन पुरस्कार पाएको थियो ।

तेङबोचे
नियात्राकार ढकालको अर्को पुस्तक ‘पाइतालाका छापहरू’ नामक पुस्तकको ‘तेङबोचेको चिसो रातसँगै’ अध्यायबारे छोटकरीमा छयास्स छोऔं । नाम्चेबाट यात्रा गर्दै तेङबोचे पुगेका नियात्राकार तेङबोचे गुम्बाले सन्चालन ठेक्कामा दिएको नयाँ भवनको लज कोठामा बास बस्न पुगेछन् । लज कोठाको दररेट सोधिसकेपछि नियात्राकार लेख्छन्- ‘जे होस्, आज कात्तिक २१ गतेको एक रात रु. १,१००।- तिरेर यही गुम्बा लजको एउटा कोठामा सुतिँदै छ । प्रिय पाठकहरू तापाईहरूलाई शुभरात्री, अनि मलाई पनि शुभरात्री !’ उनी अगाडि लेख्छन्- यहाँ नेपालीका लागि छुट्टै दर नतोक्ने हो भने हामीले बास बस्न सोच्नै पर्ने हुन्छ । यहाँको जस्तो चर्को मूल्य यस क्षेत्रका कुनै पनि ठाउँमा छैन ।

मैले यहाँ यी कुरा कोट्याउनाको कारणचाहिँ म पनि यस क्षेत्रमा जाँदा यस्तै लजमा बसेको थिएँ भनी स्मरण गर्न खोजेको हुँ अमेरिकाको बोस्टन म्युजियम अफ साइन्सले सगरमाथाको नयँा उचाइ निर्धारण गर्ने सिलसिलामा नाम्चे, तेङबोचे, लुक्ला, अपर राउजे, लोअर राउजे, सोलुङ, सुनसेरा आदि स्थानको जिपिएस र्सर्भेक्षण गर्ने कामको कन्सल्टिङ टिम लिडरको जिम्मा मैले पाएको थिएँ । तेङबोचेमा २०५२ जेठमा चार दिन बस्दा लजले हामीलाई पनि यसरी नै ठटाएको थियो । ठटाउने काम अझै जारी रहेछ । मैले यहाँ स्मरण गरेको अर्को कुराचाहिँ तेङबोचेमा पानीको अभाव । विहान हामी मुख धुन पानी माग्ने गथ्योर्ैं । लजका मालिक्नीले अलुमुनियमको बिर्के टुटिवाल भाँडोसँगै अलुमुनियमकै एउटा बाटा दिँदै भन्थिन्- कृपया तपाईले मुख धोएको पानी यो बाटाभित्र पार्नोस् । त्यो बाटाको पानीले बाहिर रहेको अर्को पुरानो ठुलो बाटाभित्र पनी पर्ने गरी खुट्टा धुनोस् । हामी त्यसै गथ्र्यौं । मुखधुने क्रममा हाक्क हुक्क र सिईं सिईं थुक्थाक गर्दा बाहिर गथ्र्यौं र त्यही बाटामा मुख खोकल्ने गथ्यार्ंर्ैै अनि त्यो पुरानो बाटाको पानी नजिकै करेसामा रोपेको साग तर्कारीमा हाल्थिन ती लजवाल्नीले । मलाई लाग्थ्यो, अहो यहाँ पानीको यस्तो दुःख ! अहिले काठमाडौंमा खानेपानीको झन्डै त्यस्तै अभाव भइरहेछ ।

चोयु
प्रतीकको अर्को रचना दोस्रो संस्करणको पुस्तक ‘चिनको विचित्र चित्र’ को चुयुको आधार शिविरमा भन्ने अध्यायबारे नलेखौं भन्दा पनि कोट्याउन मनलाग्यो । चोयु नेपालको पनि हो पहिले नेपालतिरबाट पनि थढिन्थे । नेपाल सरकारले पनि सलामी दस्तुर कमाउँथ्यो । तर अहिले चीनतिरबाट बाटो छेकिएका कारण ठयाक्कै १५ वर्षेखि नेपालको चोयु सलामी सुख्खा लाग्यो भनेर सूचनामूलक सन्देश फिजाएका छन् नियात्राकारले । चोयु नेपलतर्फाट आरोहण गर्न चीनतिरबाट उक्लनुपर्ने बाटो छेकिएकोले यस कार्यलाई भारतसँग जोडिएको सुस्ता सीमा अतिक्रमण जस्तै भएको दृष्टान्त पस्कँदै नेपालको राजस्व मरेकोमा चिन्तित छ प्रतीकको मन । यो कुरा र्सार्वभौमसत्तासम्पन्न राष्ट्रको राष्ट्रियतासँग गासिएको छ, पैसा दस्तुरीसँग मात्र होइन । नेपालको हिमाली चुचुरो भावनागत तरिकाले अतिक्रमितै भएको हो भने सम्बन्धित निकायले कूटनीतिक तहबाट कुरो उठाउनु पर्‍यो नि ! यति सानो कुरोमा चीन नमान्ने कुरै छैन ।

यस्तै गरी सगरमाथाको शिखरमा एउटा प|mेन्च कम्पनीको हेलिकोप्टरले अवतरण गरेको कुरा सन् २००५ मा सिंगापुरको सम्मेलनमा नेपाल सरकारको ध्यानाकर्षा गराएको कुराले ढकालको मन खिन्न भएको बुझिन्छ । उनी लेख्छन्- कुनै शक्तिशाली नेपाली शासकले आँखा चिम्लेर आफूले थाहै नपाएझैं गरी सगरमाथा शिखरमा हेलिकप्टर उत्रन दिएर हाम्रो सम्पदा शिखर सुस्ता, महलीसागर, सरसियावाल खर्ुदलोटन बाँध जस्तै भएछ, युटोकोप्टरले शिखरको कुमारीत्वलाई समेत ‘कालापानी’ बनाएको रहेछ उहिल्यै । यस प्रसंगमा म त भन्छु- हाम्रो देश नेपाल, हामी नेपाली । यस्तै यस्तै भएर हामी विक्दैछौं, हाम्रो राष्ट्रियता विक्दैछ अन्तर्रर्ााट्रय बजारमा । त्यसमाथि पनि बढाबढ भएर होइन, थाहै नपाई सुटुक्क र लुसुक्क । ढकालका नियात्रा सम्बन्धी पुस्तकबारे केही लेखौं भनी वसेको त लेख्दा लेख्दै लामो भइसकेछ । अब छोट्याउँछु । अन्तिममा उनको ‘पाइतालाका छापहरू’ पुस्तकको ‘आँखाभरीको ओखलढंुगा’ अध्यायबारे केही लेखेर बिट मार्छर्ुु किनकि ओखलढंुगा मेरो जन्मथलो हो ।

ओखलढंगा
नियात्राकारले ओखलढुंगामा युगकवि सिद्धिचरण श्रेष्ठको प्रतिमाअगाडि टोलाउँदै कविको वाणी ‘क्रान्तिबिना शान्ति हुँदैन’ भन्ने कविता स्मरण गरी सिद्धिचरणले ओखलढुंगालाई मुलुकभरी चिनाए भन्ने वाक्य मनमा गडेको कुरा ओखलढुंगालाई आँखाभरी सम्झँदै पुस्तकको पानामा छापे । हो, युगकविले ‘मेरो प्यारो ओखलढुंगा’ नामक कविता लेखेर ओखलढुंगालाई जताततै चिनाए । यही चिनाएको कुरा नियात्राकारले आफ्नो पुस्तकमा लेखेर ओखलढुंगालाई अरु बढी प्रचारमा ल्याए । यसका लागि ओखलढुंगेलीका तर्फाट प्रतीक ढकाललाई धन्यवाद भन्ने शब्द यहाँ  लेख्न अनुमति मागेको छु  ।

युगकवि सिद्धिचरणको प्रतिमा उनले यो संसारमा पहिलो ‘चिहाँ’ गरेको स्थानमै प्रतिष्ठापन भएको छ । प्रतिमा निर्माण समितिको संयोजकमा भाग्यवस यो पंक्तिकार रहेको थियो । काठमाडौंमा प्रतिमा तयार गरी ओखलढुंगा जिल्ला विकास समितिको संयोजनमा स्थापना गरिएको थियो । प्रतिमाको अनावरण २०५५ माघ ८ गते बसन्त पञ्चमीका शुभ दिनमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका उप-कुलपति मदनमणि दीक्षिले गरेका थिए । कार्यवाहक प्रधानमन्त्री बलबहादुर र्राई विशेष अतिथिकहा रुपमा उपस्थित थिए ।

अर्को कुरा नियात्राकार तीन दिन मात्रै ओखलढुंगा बसे तापनि ओखलढुंगोलीको बानिव्यहोराको गुहय बुझिहाले छन् । उनले लेखेका छन्- दुवैतिरका बजारियाले अर्कोतिरको बजारलाई ‘पल्लो बजार’ भन्दा रहेछन, यताका मान्छेका लागि उता ‘पल्लो बजार’ र उताका लागि यता ‘पल्लो बजार’ ।  साँच्चै त हो नि, कुनचाहिँ हो पल्लो बाजार – म त्यहीं जन्मी हर्ुर्के बढेको मान्छे, आप\mनो घरदेखिको अर्कोलाई पल्लो बजार अझै भन्दैछु । पल्लो बजारका मेरा मित्र क्याम्पस चिफ् नारायण बहादुर सैंजू मेरो घर भएको बजारलाई अझै पल्लो बजार भन्दै आइरहनु भएको छ । मैले यहाँ उल्लेख गर्न खोजेकोे कुराचाहिँ स्थानिय समाजमा जकडिएर रहेको बानी अझै नसुध्रिएको कुरा नियात्राकारले कसरी टप्प टिपेछन् । यसबाट नियात्राकारको सुक्ष्म दृष्टि रहेको बुझिन्छ । धन्य हो कलममा सरस्वतीले बास गरेको नियात्राकार । जे लेख्यो, त्यसैले प्रसिद्धि पाउने, राजा मिदासले जे छोयो त्यही सुन हुने भनेजस्तो ।

नियात्राकारले एउटा कुरोचाहिँ लुकाए जस्तो लाग्यो । सगरमाथाको आधारशिविर नामक पुस्तकको ‘नाम्चेमा एक चक्कर ‘ भन्ने अध्यायमा नाम्चे बजार क्षेत्रको यात्रा वर्ण्र्ाागरिएको छ । लेखनको क्रममा थामसर्ेर्कु ट्रेकिङ्गले काठमाडौंमा दिएको यती माउण्टेन होम कुपन नाम्चेको त्यही होममा प्रस्तुत गरिएको कुरा सम्बन्धमा नियात्राकार लेख्छन्- ‘जब त्यस होमको प्रवेशद्वारभित्र पसेर हामीले आफ्नो कुपन प्रस्तुत गर्‍यौं, हामीलाई त्यहाँका मानिसले यति अपमानित गरे कि सहन नसकेर दर्ुगाजी र म पुनः झोला बोकेर तल बजारमै झर्‍यौं ।’

त्यहाँ त्यस ऐनमौकामा के कस्तो अपमान गरिए भन्ने कुराको पनि ‘आँखो देखे हाल’ लेखिनु पथ्र्यो । त्यस होमका व्यक्तिको फोटो पनि खिचिनु पथ्र्यो । अनि यात्राका तीता कुरा पनि पाठकसमक्ष पुग्ने थियो । सायद आफू अपमानित भएको कुरा किन उजागर गर्नु भन्ने दृष्टिकोणले अथावा समाजमा नकारात्मक सन्देश जान सक्छ भन्ने ध्येयले विवरण नकोरिएको हो कि ! हुन त कुनै पनि रचनाकारको समाजप्रतिको सोचाइ सकारात्मक पक्षकै हुनर्ुपर्छ ।

बचेखुचेका कुरा
अब म यो लेखोटको बिटमार्ने पक्षमा छु । प्रतीक ढकालको नियात्रा सम्बन्धी पुस्तकहरू यति धेरै संख्यामा किन विक्री भए – ‘हिमालपारि पुगेपछि’ को सातौ संस्करण बजारमा सकिन लाग्यो । साझा प्रकाशनद्वारा आयोजित वृहत पुस्तक पर््रदर्शनीमा लगातार ५ वर्षम्म र्सवाधिक विक्री हुने प्रथम स्थानमा पर्‍यो । ‘सेती पनि काली पनि’ ले पाँचौ संस्करण गुजार्दै छ । २०६४ देखि ०६७ सम्म यो र्सवाधिक विक्रीको दोस्रो पुस्तकका रुपमा रहयो । ‘सगरमाथाको अधार शिविरबाट’ चौथो संस्करणमा दौडिरहेको छ । यस पुस्तकले २०६६ मा नवौ स्थान र ‘चिनको विविध चित्र’ ले अधिकि विक्री हुने तेस्रो स्थान प्राप्त गरेको रहेछ । अन्य कुनै किताबले दोस्रो तेस्रो संस्करण खेपिरहेको पाइन्छ भने केहीअघि २०६८ मा प्रकाशित ‘गण्डकीको मुहानतिर’ पहिलो संस्करण मै रहनु स्वभाविकै हो । यसले पनि कालान्तरमा अर्को संस्करण खोज्छ नै । प्रतीकका नियात्रा रचना लगातार ५ वर्षम्म र्सवाधिक विक्री हुने पुस्तक भएको तथ्यता साझा प्रकाशनले औपचारिक तवरले नै प्रकाशित गरेको रहेछ । यहाँ फेरि प्रश्न दोहोर्‍याउन मन लाग्यो किन यत्तिका र्सवाधिक विक्रिको पंत्तिमा पर्‍यो प्रतीक ढकालको नियात्रा पुस्तकहरू – यसको जवाफ हुनसक्छ- प्रतीक ढकाल वहुसंख्यकले मन पराएका नियात्रा लेखक हुन । उनले रोचक र समसामयिक नियात्रा पुस्तक लेख्छन् भन्ने आमधारण रहेको पाइन्छ । बहुचर्चित लेखकका आदर्श पुस्तक रोचक हुन्छन् भन्ने धारणाले यसै पनि पुसतक बढी विक्री हुने नै भयो । अर्को कुरा उनको नेपाली पुस्तक गर्‍हौं मूल्यका छैनन्, रु. १५० देखि २५० भित्रका छन् । यो बजेट र्सवसाधारणको खल्तीभित्रको पर्दछ ।

अर्को कुरा, यिनको यात्राको क्रममा कुनै व्यक्ति भेटिएर एकैछिन भलाकुसारी भए पनि हतार हतार आफ्नो नोटबुकमा उनको नाम, थर, वतन, तिथिमिति टिपोट गरिहाल्दा हुन् । अनि क्यामेराले ती व्यक्तिको फोटो ख्याच्च खिचि हाल्दा हुन । हिंड्दा हिंड्दै यस्सो मनमोहक ठाउँ देखिए अथवा हिमाल र हिमालको मलमूत्र हिमनदी देखे भने क्यामेरा खच्याक-खच्याक पारिहाल्दा हुन् । अनौठो दृष्य भेटिए त यिनले बाँकीराख्ने कुरै भएन । हुँदाहुँदै हिमालतिरको भारीबोक्ने ट्रकरुपी खच्चर, घोडा, गदाहा, च्याङ्रा आफ्नो क्यामेराभित्र कैद गर्न बाँकी राखेका छैनन् यिनले । र्फमल खानपिन पार्टर्ीी अफिसियल कामकाजी व्यक्तिको कुराकानी समयको फोटो खिच्न त कहिल्यै पनि विर्सने गरेका छैन होलान् । अनि यस्ता फोटो नियात्रा पुस्तकमा ‘कपी पेस्ट’ गरिहालेको पाइन्छ । एउटा पुस्तकमा सयौं जनाको नाम समेटिएको हुन्छ । फोटोका हकमा मैले माथिका पानामै उल्लेख गरेको छु, एउटा पुस्तकमा १६१ थानसम्म फोटो छापिएका छन् । अनि फोटो छापिएका र नाम उल्लेख भएका ती सबै व्यक्तिले पुस्तक किन्ने नै भए । मेरो नाम पनि ‘चीनको विचित्र चित्र’ नामक पुस्तकको पृष्ठ १४८ मा उल्लेख गरेका रहेछन् र मलाई प्रश्न गरेका छन्- तपार्इंसँग भएको नक्सामा जस्तो कहाँ छ र आजको नेपाल – मेले आज उत्तरतिरको ‘सुस्ता’ हेरिरहेछु, जसका बारेमा आजसम्म पनि अधिकांस नेपालीलाई थाहा छैन । मैले यो पुस्तक नियात्राकारलाई मनमनै सलाम ठोक्दै एक प्रति खरिद गरें । आफ्नो फोटो अथवा नाम छापिएको पुस्तक हिमाली भेकका मानिसले आफ्ना नातापाता, इस्टमित्र, भाइवन्धुसमक्ष धक्कु लगाउन आफूले २०/२० थना किनेर बाँडेको यस पंक्तिकारले थाहा पाएको छ । ३०० जनाले १७ थानका दरले पुस्तक किनिदिए ५ हजार थान त स्वतः विक्री हुने देखियो । ढकालले आफ्नो पुस्तकमा हजारौंको नाम उल्लेख गरिसकेका छन् । अनि र्सवाधिक विक्री हुने भएन त उनको पुस्तक ! यसबाहेक नेपाल पर्वतारोहण संघ, ट्रेकिङ एजेन्ट ऐशोसियसन, सगरमाथा क्लाइर्म्बर्स एशोसियसन जस्ता संस्थाले दर्ुइ तीन सय प्रति डक्कै किनेका पनि होलान् ।

बधाईका साथै शुभकामना छ बहुचर्चित नियात्रा पुस्तकहरूका कृतिकार प्रतीक ढकाललाई । उनको कलममा सरस्वतीले बास गरेको होस् । जुन पुस्तक प्रकाशित भयो त्यो ‘हट केक’ सरह विक्री वितरण होस् । संस्करणमाथि संस्करण थपिदै जाउँन् । अन्तिममा के लेखेर यो कलमको बिर्को बन्द गर्न चाहन्छु भने- प्रतीक ढकालले नियात्रा लेखन खोजिरहेको छ । हिमाल, पहाड, मैदान, भंज्याङ, देउराली, पर्वत, डाँडाकाँडारुपी नियात्रा लेखनले उनलाई खोजिरहेको छ । मलाई लाग्छ, यो चक्र अविरल गतिले चलिरहेकै छ । दुवैतर्फो खोजीको यो क्रम कहिल्यै नरोकियोस् र नथामियोस् भन्ने कामना गर्दछु । हिमाल, पहाड र मैदान क्षेत्रको भ्रमण गरी प्रतीकले त्यहाँको संवेदनशीलताका तसवीरलाई शब्दद्वारा अंकन गरी नियात्राका नयाँ नयाँ रचना जन्माउँदै जाउन् । पाठकले उनको नियात्राको रसस्वादन गरिरहन पाउन् ।

Advertisements

Grave President : Restless Leaders

Grave President : Restless Political Leaders

President Dr. Ram Baran Yadav is grave on the political deadlock. But the political leaders are restless. They are making quarrels each other. Some of them say, I am the superior to all leaders. At the same time some other leader spells: no, he isn’t but I am superior to him. Nobody knows who is the supreme leader of Nepal that leads the country for overall development. The leader is neither capable to win the mind of the other leaders nor to provide faith to the other leader. They don’t have the capacity to drive the nation. It is due to the fact that they have temptation and greediness for their personal benefit and wellbeing. So the Constitutional Assembly (CA) died pre-maturely without promulgating the Constitution.

Political party leaders of Nepal heaping blame each other for the demise of the Constitution Assembly. The ruling parties have been blaming to other parties for the demise of the Constitution Assembly. It has spread bitterness and pessimism in the society that may weaken the norms and values of the state and state mechanism. It’s really the failure to draft a new constitution and it is a matter of national pain. The people would not forgive the leaders, if they are not united in a consensus manner to seek ways and means to complete the remaining tasks of constitution writing.

It shows that political parties have failed to draft the constitution because they wasted time on forming and dissolving the government during the tenure of the Constitution Assembly for the last four years. Chairman of the CA is also responsible for not promulgating the constitution. He conveyed 17 times to elect a Prime Minister. But it was only a futile effort. The precious time was wasted due to the incapability of the Chairman of CA. It seemed as he was not a capable Chairman that he did not conduct the meeting of the last day of the CA, though he himself had called the meeting. He should manage to conduct the last meeting to end the tenure of the CA formally even on the eleventh hour. But the CA was made dead one and half hours before its actual life.

Failure of the Constitution Assembly has degraded the prestige of the country among the community of nations as the elections of the constitution writing body was held with the support of the general people. The leaders have failed to seek a way out to complete the remaining issues to be solved. It is due to the divergent opinion of the leaders and lack of the faithful and supreme leader of the nation. As a result Nepal has been a motionless state in the present circumstance.

In such a situation President Dr. Yadav called all 32 chiefs of the political parties represented in the former Constitution Assemble to his office on the 17th of June 2012. He asked them to forge consensus to end the current political and constitutional crises. Inviting leaders to his residence, the President said there is no other option but to seek mutual co-operation and consensus among political parties to pull the nation out of the present crisis.

At the same time the President warned the political leadership to take immediate decision to seek a way out of the present constitutional and political deadlock. He emphasized that the political parties must be ready to protect and preserve the achievements and the movements since the 1990 movement based on which democracy was restored in the country.

The President told the leaders frankly ‘I urge you all to show higher level of wisdom and consensus, and remind you that there is no alternative to showing goodwill and forging consensus. I expect you to take immediate initiative to find solution to the stalled political process.’

It was really a clear message from the President that if the major parties failed to seek consensus, he may have to seek solutions. The President had called the meeting of the political parties after a series of consultations with people from different walks of life following the expiry of the Constitutional Assembly.

Prime Minister Baburam Bhattarai and top leaders Pushpa Kamal Dahal, Sushil Koirala, Jhala Nath Khanal, Madhav Kumar Nepal, Vijaya Kumar Gachhadar among other leaders attended the informal meeting hosted by the President. The leaders did not say anything but listened to the Head of the State.

There is a general thinking of the common people that almost all the political leaders who had have powers are corrupt in one and another way. When they hold power, they transfer the civil and police service personnel in an advantageous ministries, lucrative departments and offices. Those personnel who are not in favour of indecent work, they have been transferred to remote areas even two to three times within a period of one year. This is really a mysterious activity. The media has written time and often that the ministers expect and intent extra money from the development project Managers.

Conscious local people say the leaders have also made the people corrupt. When the general election comes closer, the leaders distribute various verbal assurances visiting door to door. The local people also expect such assurances for the individual benefit from the leaders. On the other hand, the leaders and their agents use to distribute some money to the innocent voters before the polling day, with a secret channel binding them to stamp on the said symbol of the ballot paper. Next day or the polling day, the agents of the leaders throw a big fest slaughtering buffalos, goats, boars and chickens with drink. It’s free and free for those who stamp on the ballot paper said symbol. The innocent and ignorant but paid voters ask ‘Master, on which symbol I have to make a stamp?’ In this sense, the people are also corrupt. The leaders make the general people corrupt.

The political situation and environment is grave and fragile in Nepal. If the leaders are not dedicated for the overall development of the nation to upgrade the economic condition of the general people, there may be another revolt from the grass-root level. And the present leaders will be thrown away and they will never come again to power. The time has come to hand over the power to the new and emerging dynamic youth leaders who will be devoted their lives for the upliftment of the nation.

Need of Integrated Security

हत्याको पाठः एकीकृत सुरक्षा खाँचो

सुरक्षा निकायका विभिन्न अंगले एक्लाएक्लै होइन, एकीकृत रूपको सुरक्षा सञ्जाल फिँजाउन आवश्यक छ

                                                                                                              बुद्धिनारायण श्रेष्ठ

सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश रणबहादुर बमको दिनदहाडै गोली हानी हत्या गरिएको दुई साता बित्यो । वागमती करिडोरको फराकिलो चल्ती-फिर्तीको सडकमा दिउसै हत्या गर्ने व्यक्ति को हुन् भन्ने कुरा अहिलेसम्म राज्यले पत्ता लगाउनसकेको छैन । उनलाई किन मारियो भन्ने कुरा सरकारले अनुमानसम्म पनि गर्नसकेको छैन । उनी राजनीतिक व्यक्ति थिएनन्, नत व्यापारमा घोटाला गर्ने नै । उनी ठेकेदार पनि थिएनन्, नत एनजीओ-आईएनजीओसँग सम्बद्ध ।

बम काम गर्न नपाएका तर औपचारिकता पुर्‍याउन दिनहुँ कार्यालय आउने सम्मानित न्यायाधीश थिए । उनीमाथि पाँचौ गोली बर्साइयो । दुवै हात उठाएर ‘सरेन्डर’ गरी दौडँदा पनि छाडेन हत्याराले । हत्याराचाहिं पेसेवार अनि मर्ममा हानेर ढाल्न सिपालु रहेछन् । न्यायाधीश बमको हत्याले एकीकृत सुरक्षा खाँचो दर्शाएको छ । सरकारका सम्बन्धित निकायहरूले एकीकृत रुपमा सुरक्षा चासो नदेखाउने हो भने न्यायाधीश बमभन्दा माथिल्ला तहका पदाधिकारी वा व्यक्तित्वहरूको पनि ज्यान जान सक्दैन भनेर कसैले भन्न सक्ने अवस्था देखिंदैन । हत्याराले चाहेमा जोसुकैको जति बेला पनि ज्यान लिन सक्छ भन्न कर लागेको छ ।

हत्या शृंखला

हत्याको विगत घटना सम्झना गर्दा जनकपुर रेलवेका महाप्रवन्धक सुरेश यादवलाई गत जेठ १६ का दिन धनुषाको घरमै मारियो । इस्लामिक महासंघका महासचिव फैजान अहमद अन्सारीलाई राजधानीको मुटु घन्टाघर अगाडि २०६८ असोज ९ मा दिउसै गोली हानी ठाउँको ठाउँमै हत्या गरियो । सञ्चार उद्यमी जमिम शाहलाई काठमाडौंको लाजिम्पाटको मूलसडकमा अप्रत्यासित तरिकाले २०६६ माघ २४ मा गोलीले छेडियो ।

अन्य घटनाको बेलिबिस्तार लगाउने हो भने २०६८ वैशाख १ गते पाकिस्तान दूतावासका भिसा सहायक मेहबुब आसिफलाई लाजिम्पाटको भित्री सडकमा गोली हानियो । उकालो-ओरालो धरातल भएकाले आसिफ घाइते भएर बाँचे । यस्तै नेसनल टेलिभिजनका अध्यक्ष युनुस अन्सारीलाई २०६७ फागुन २६ का दिन जेल परिसरभित्रै गोली ठोकियो । धन्न, ज्यानचाहिं लिन सकेन । अझ अघिको कुरा गर्ने हो भने सांसद मिर्जादिल सादवेगलाई २०५१ असार १५ साँझ सिफलमा गोली हानी वीभत्स हत्या गरियो ।

यतिका नागरिकको अनायास हत्या गर्ने अपराधी सरकारले आजसम्म पक्राउ पर्नसकेको छैन । हत्याको घटना भएका समय हत्यारा कुन दिशाबाट आए अनि कुन दिशातर्फ भागे भन्ने कुरा सुरक्षा निकायले यकिन रुपमा भन्नसकेको छैन । हत्याकाण्डपछि सरकारले छानबिन समिति गठन गर्ने गरेको छ । त्यस समितिले न त हत्यारा किटानी गर्नसकेको छ, न त्यस्ता प्रतिवेदनले हत्या रोकथाम गर्नसकेको छ । यहाँ त क्रमिक रुपमा हत्या हुँदै आएको पाइन्छ । न्यायाधीश बम हत्याकाण्डको छानबिनका लागि प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षकको संयोजकत्वमा समिति गठन गरिएको छ । तर यस समितिले पनि हत्यारा पत्ता लगाई पक्राउ गर्छ भन्ने कुरामा जनमानस आश्वस्त छैन ।

यस्ता हत्याको प्रकृति अध्ययन गर्दा र जाँचबुझ समितिले दिएको प्रतिवेदनको प्रकृति अध्ययन गर्दा एकीकृत सुरक्षा व्यवस्थाको अभाव भएको देखिन आउँछ । सुरक्षा निकायका अंगहरू प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद, सेना, राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग, गुप्तचरजस्ता निकायहरू आ-आफ्नो तरिकाले आफ्नै दिशामा हिंड्ने गरेका देखिन्छन् । यस्ता निकायको एकआपसमा पर्याप्त सम्पर्क, सूचना र जानकारी आदान-प्रदान एकदम कम मात्रामा हुने गरेको छ । एक निकायले हासिल गरेको जानकारी एकीकृत संयन्त्रद्वारा मनन र विश्लेषण गर्ने कार्य निकै फितलो छ । भएको जानकारी गोप्य राख्ने चलन छ, यसबाट प्रतिफल निस्केमा अर्को निकायले श्रेय लैजाला भन्ने संकुचित धारणा रहेको छ ।

सुरक्षा क्षेत्रको वर्गीकरण

एकीकृत सुरक्षा सेवालाई चुस्त-दुरुस्त राख्ने हिसाबमा र हुनसक्ने सम्भावित आपराधिक क्रियाकलापका आधारमा समग्र जिल्लालाई तीन किसिमले हेर्न सकिन्छ- संवेदनशील, निगरानीपूर्ण र सामान्य क्षेत्र । जिल्ला भित्रका प्रहरी प्रभाग तथा चौकी इलाकालाई पनि यसैगरी माथि उल्लिखित तीन सुरक्षा क्षेत्रमा बाँडी जटिलतालाई ‘न्यारो डाउन’ गर्नुपर्छ । यसपछि संवेदनशील क्षेत्रको पकेट एरिया पहिचान गर्नुपर्छ । यस्ता पकेट क्षेत्रको वासिन्दा जमघट हुने ठाउँ, बस्तीको मुख्य भाग, सडकको जक्सन, बस स्टेसनमा ओहोर-दोहोर गर्नेवालाको दैनिकी अध्ययन गरी लेखोट राख्नुपर्छ । बस्ती भित्रका वासिन्दाको दैनिक क्रियाकलापमा उतार-चढाव आए-नआएको बारे सर्वसाधारणले थाहा नपाउने तरिकाबाट अध्ययन अवलोकन गरिनुपर्छ । यसैगरी निगरानीपूर्ण र सामान्य क्षेत्रमा पनि सुरक्षा निकाय चनाखो रहनुपर्छ  ।

सुरक्षा चासोको आधारभूत भूमिका राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग मातहतका गुप्तचरी र सुराकीले खेल्नुपर्छ । नचिनिंदो र नजानिंदो सुलसुलेका रुपमा उनीहरू वस्ती बजारका वासिन्दासमक्ष घुस्नुपर्छ । उनीहरू वासिन्दाको मोटामोटी मनोवैज्ञानिक अध्ययन गर्न सक्षम र क्रियाशील हुनुपर्छ । कुनै क्षेत्रको वासिन्दाको दैनिकीमा शंकास्पद उतार-चढाव आएको ठहरे प्रहरी तथा सशस्त्र प्रहरी निकायलाई जानकारी गराउनुपर्छ । प्रहरी निकायले पनि त्यस्ता संदिग्ध व्यक्ति तथा समाजप्रति नजर लगाई राख्नुपर्छ । गुप्तचरी र सुराकीले दिएको जानकारी सूचना सुरक्षा परिषदमा पर्याप्त छलफल र विश्लेषण

गरिनुपर्छ । यसपछि गरिने कारवाहीबारे टुंगोमा पुग्नुपर्छ । समग्रमा भन्नुपर्दा आधारभूत सूचना र जानकारी गुप्तचरी सुराकी सञ्जालले संकलन गर्नुपर्छ । एकीकृत निकायले कस्तो कारवाही गर्ने भन्ने तय गर्नुपर्छ र प्रहरी प्रशासन निकायले कार्यान्वयनमा ल्याउनुपर्छ । कारवाही गर्ने त प्रहरीले नै हो ।

यथार्थ र वास्तविकता भनांै भने अधिकांश गुप्तचरी र सुराकी जागिर धान्ने खालका छन् । उनीहरूमा क्षमताको कमी, तालिम र मनोवैज्ञानिक अध्ययन गर्ने खुबीको अल्पज्ञान छ । अमूक मन्त्रीको भनसुनका भरमा पनि गोप्य रुपले गुप्तचरको नियुक्ति गर्ने परिपाटी छ । गुप्तचरी र सुराकी ‘इन्टेलिजिन्सिया’ हुनुपर्नेमा लद्दु र भद्दुले पनि यो काम गरिरहेको हुनाले हत्या र हत्याराको सूचना सुराकीले संकलन गर्न नसकेको हुनुपर्छ ।

अर्कोतर्फ प्रहरीको कुरा गरौं । प्रहरी प्रभाग तथा चौकी मातहत क्षेत्रका वासिन्दाको मोटामोटी जानकारी उनीहरूसँग हुन्छ । तर कमाउका पक्षतर्फका क्रियाकलाप गर्ने व्यक्तितर्फ उनीहरूको ध्यान बढी पुगेको हुन्छ । कुनै प्रहरी चौकी क्षेत्रभित्र पाकेटमार, वेश्यावृत्तिमा लागेका व्यक्ति कति छन् भन्ने जानकारी हुन्छ । त्यस्ता पेसेवर पाकेटमार र वेश्यासँग हप्तावारी र महिनावारी उठाउने गरेको कुरा पनि बेलाबखत प्रकाशमा आउने गरेको छ । भनिन्छ, कतै कसैको पाकेट मारियो भने अथवा धनमाल लुटियो भने प्रहरीसमक्ष जानकारी गराउँदा प्रहरीले रेकर्डेड पेसेवरलाई समाउँछन्, तर अधिकांशले दामासाही मिलोमतोमा छाड्ने गर्छन् । अनि पत्ता नै लागेन भन्ने गरिन्छ ।

यसैगरी नागरिक समाजले भन्ने गरेको छ- पाकेटमारको घटना दर्ता गराउन गयो भने के पाकेटमारको केश ल्याउनुभएको, ज्यान मुद्दाको जाहेरी ल्याउनोस् न भन्ने गरिन्छ । ज्यान मुद्दाको उजुरी परे साँठगाँठमा अभियुक्त पत्तै लागेन भनी मुद्दा फासफुस गरिन्छ । यहाँ जोड्न खोजिएको कुरा के हो भने प्रहरी प्रशासनले दिलचस्पी लगाउने हो भने ढिलोचाँडो पाकेटमार, डाँका, हत्यारा, ज्यानमारा पक्राउ हुनसक्छन् । तर यसमा पनि राजनीति घुसेको हुनाले अभियुक्तले छुटकारा पाएको हुनसक्छ । सुरक्षा निकायका पदाधिकारीको नियुक्ति, पदस्थापना, सरुवा, बढुवा, सुविधामा चलखेल र राजनीतिक दबाब परेको भन्ने सुनिन आएकोले एकीकृत सुरक्षा क्रियाशील बन्न नसकेको हुनसक्छ ।

सुरक्षाका वैकल्पिक उपाय

आजसम्म जति संख्यामा दर्दनाक हत्याका घटना भएका छन्, त्यस्तामा साना हतियार, मोटरबाइक र निसानाबाज सुटरको प्रयोग भएको छ । पीएसओ -पर्सनल सेक्युरिटी अफिसर) सहित गाडीमा सवार न्यायाधीश बम र सञ्चार उद्यमी जमिम शाहको गाडीमै गोली छेडियो । बमको हत्याकाण्डलाई प्रहरीले ‘अल्ट्रा मोडर्न अर्गनाइज्ड क्राइम’को संज्ञा दिएको छ । यस्ता हत्यामा प्रयोग गरिएका साना हतियार चीन, भारत र अमेरिका निर्मित रहेको हुनसक्ने प्रहरीले जनाएको छ । यी हतियार नेपालको दुवै सीमाबाट अवैध तरिकाले नेपाल भित्रिएको हुनुपर्छ । अर्कोतर्फ हत्याकाण्डपछि हत्याराले तत्कालै सीमापार गर्ने प्रचलन छ । यस्तो हत्याको क्रम बन्द गर्न नसकिए तापनि नियन्त्रण गर्न सीमामा रहेको जनपद र सशस्त्र प्रहरीलाई चनाखो बनाउनुपर्छ ।

भारतसँगको खुला सीमामात्र होइन, चीनतर्फ रहेको नियमन सीमामा पनि वैकल्पिक उपाय अपनाउनुपरेको महसुुस हुन्छ । सीमातर्फ जानलागेका सवारी साधनभित्रका यात्रुलाई समेत ओराली सीमा-नाकाको निश्चित विन्दुसम्म पैदल हिंडाइ सिसिटिभी जडित सुरक्षा ढोकाबाट सीमा वारपार गरिने व्यवस्था हुनु सान्दर्भिक हुन्छ । सिसिटिभी भएर गुज्रने यात्रुलाई अडियो र भिडियोमा आफ्नो नाम, कहाँबाट आएको, कहाँ जान लागेको भन्न लगाउनुपर्छ । कक्षमा रहेको प्रहरी तथा गुप्तचरीले यात्रुको हाउभाउ र मनोवैज्ञानिक अवस्था अवलोकन गर्नुपर्छ । विलक्षणता देखाउने यात्रुलाई सोधपुछ गर्न सकिन्छ र शंकास्पद ठहरिए रोक्नुपर्छ । यतिकै मात्र गरिए पनि ५० प्रतिशत हत्या-हिंसाको घटना कम हुनसक्छ ।

कुनै हत्याराले कसैको हत्या गर्नुपूर्व प्रशस्त मात्रामा गुप्तचरी र सुराकी गरेको हुनसक्छ । लक्षित व्यक्ति कुन बेला कहाँ जान्छ, कुन बाटोबाट र्फकन्छ, साथमा को रहन्छ आदि-इत्यादिको गहन अवलोकन गरेको हुनुपर्छ । कुन ठाउँमा हत्या गरे कुन गल्ली र नाकाबाट भाग्ने भन्ने योजना तथा वैकल्पिक स्थान निर्धारण गरेको हुनसक्छ । यसै योजनाअनुसार हत्या गरिने भएकोले हत्यारालाई प्रहरीले प्रक्राउ गर्न नसकेको हुनसक्छ । यस मानेमा हत्याराको गुप्तचरीभन्दा सरकारी सुरक्षा निकायको सुराकी कमजोर देखिन आउँछ । सुरक्षा निकायले कहाँ कतै हत्याकाण्ड भएमा हत्यारालाई कसरी पक्राउ गर्ने भनी विभिन्न स्थानको नाकाबन्दी घेराको मार्गचित्र कोर्नसकेको देखिंदैन ।

यिनै परिप्रेक्ष्यमा एकीकृत रुपको सुरक्षा खाँचो तड्कारो रुपमा देखिएको छ । भविष्यमा सुरक्षा निकायका विभिन्न अंगले एक्लाएक्लै होइन, तर एकीकृत रुपको सुरक्षा सञ्जाल फिँजाइ आवश्यक संयन्त्र तयार पार्ने कार्य गरेमा हत्या र हिंसा नियन्त्रण हुनसक्ने थियो । सुरक्षा निकायमा नागरिक समाजको सुरक्षा चासो सबैभन्दा गम्भीर र प्राथमिक मुद्दा बन्नुपर्छ ।

Traffic Jam on Mount Everest

Traffic Jam on the Mount Everest

Buddhi Narayan Shrestha

There were 39 expeditions on the mountain at the same time, amounting to more than 600 people during May 2012. It was the first time that Everest was crowded. Last week of May, four climbers died on their way down from the summit amid a traffic jam of more than 200 people scrambling to conquer the world’s highest peak as the weather worsened.

During the third week of May the weather prospects were bad, the jams of people were appalling and therefore also led to hours of waiting around which led to hypothermia and exhaustion. Many climbers were dehydrated. it was because of the fact that everyone was fixated on making it to the summit by 19 May or they faced the prospect of missing their chance for 2012 season.

People nowadays treat the mountain as if it was a piece of sporting apparatus, but not a force of nature. It really makes soul touching. To avoid the traffic jam, Nepalese government should introduce stricter regulations to control both the flow of tourists and to filter out those not physically fit enough to do the climb. However, Nepal government has little choice to ask tougher questions of would-be climbers in future. If the number of climbers fall down, the royalty goes down. So the Nepal government seems that it is not willingness to make it strict to the Everest expeditioners.

More than 3,500 people have climber Everest since Hillary and Tenzing Norgay became the first to reach its 8,850 meter summit in 1953. At least 225 climbers have died attempting it, about half of them in the past 20 years.

Many people may wonder how Everest (Sagarmatha) could be of Nepal if Nepal-China borderline runs over the peak. On top of that there is the curiosity of which country should claim the rights to the peak or on which country the peak is located. The shortest and the easiest answer is that the peak or the highest portion lies on the Nepalese side and Everest belongs to Nepal. But for those who want to go deeper, the explanation is that the peak of Everest is formed by three slopes coming from three different sides. In other words, from the peak of Everest the slopes go down towards three different directions as the sloping roofs of a house. Of them one slope runs down on the west; the second slope moves down towards northeast; and the third slope goes towards the south. The western ridge is long and steeply slanted. The northeastern slope appears to be very steep as a cliff, and the southern slope is less steep, bears considerably gentle decline and a little more comfortable than the other two. The western and southern ridges act as the international borderline between Nepal and China. The northeastern slope lies completely on the Chinese side. And the northern face of the ridge is more dangerously steep than the western and southern ones. In comparison to the others, the southern side located towards Nepal is less steep for climbing.

The most important matter about the peak of Everest is that there is about 2 meter by 2.3 meter of sloping terraced portion on the southern side of the demarcating line of water-parting ridge. And that piece of sloping terraced area with the highest portion lies on the Nepalese side. But the Chinese side from the borderline is almost vertical, and anyone conquering Mount Everest from the northern or Chinese face cannot set foot on the peak without stepping on that sloping terraced area of the Nepalese frontier and no one can remain standing on the water-parting ridge of the borderline. As that sloping terraced area of the world’s highest portion is located on the Nepalese side of the borderline, so Everest is said to lay in Nepalese territory.  As the watershed principle was adopted while demarcating the borderline, the highest part joining the slope remained on the Nepalese side. That sloping terrace with the highest peak cannot accommodate more than seven or eight conquerors at a time, and if more climbers reach the peak at the same time, they will have to wait for their turns to step on that highest part, since there in no sufficient place for a considerably large group. The successful summiteers must get a little bit down to provide the turn to those who are waiting to step on to the highest part of the mountain. In 1988, when the joint friendship expedition team of China-Japan-Nepal placed 12 climbers from both the southern and northern sides at the same time, some had stepped on that highest portion, while others had waited a little bit down, and then those on the peak had got down to make room for others. It was also the same case with the 38 and 54 summiteers on 10 May 1993 and 16 May 2002 respectively. In short, it is because of the fact that the highest peak with the sloping terraced portion lied on the Nepalese side during demarcation and China gave up its claim to Everest.

It is ridicules that there are controversies time and often on the height of the Everest. Some countries or organizations measure the mountain and they say that Everest has gained its height. In other times, some countries make propaganda that the mountain has been lowered. In such a situation, Chen Bangzhu, Director General of the Chinese State Bureau of Surveying and Mapping told to pressmen on 15 October 2005 that ‘The elevation of Mount Everest’s summit is 8844.43 metres, with a precision of 10.21 m so the world’s highest mountain is 3.57 m lower than previously thought.’

On the contrary and most recently, preliminary results of a survey and measurement being jointly undertaken by the National Space Institute (DTU) of Denmark and the Department of Survey (DoS) of Nepal, obtained the new height of Mt Everest to be approximately 8,848.9 metres in World Height System, which is 90 cm higher than the current official value of Nepal. The margin of error is about 10 cm. The final results of the survey, are yet to be calculated. In connection to height determination, the geoid of Nepal was measured through an airborne gravity survey in December 2010. The Himalayas are the most rugged gravity field on the planet, and one of the goals of the 2010 airborne survey, which was done at a height of about 35,000 feet, was to find a revised height of Mt Everest, said researchers from DTU and DoS. The Nepal government had entered into an agreement with DTU in 2009. All these statements are in its position. But scientists think Everest is growing taller by about 4 mm every year due to uplift caused by the Indian tectonic plate pushing northward into Asia.

If we look at the history of the measurement of the height of the Everest, there are variations measured by various institutions in different periods. Followings are the different measurements made by various institutions.

Year

Country

Name

Height in meter

Remark

1852 India SIR GEORGE EVEREST, RADHANATH SICKDHAR, TEJBIR BUDHATHOKI, Survey of India*

8840.07

±3 mPeak was named as XV
1907 India SIR BURRAD, Survey of India*

8883.36

1922 India DE GRAFF-HUNTER, Survey of India*

8863.85

1954 India B.L GULATEE, Survey of India*

8848.00

1975 China WANG WANGCHUK, Chinese Survey Team*

8848.13

± 0.35 m
1987 Italy PROF. A. DESIO, Milan University*

8872.00

1993 Italy PROF. A. DESIO, Milan University*

8846.00

1999 USA WASHBURN, National Geographic Society*

8850.00

±2 m
2005 China Y. CHEN , Chen Bangzhu, State Bureau of Surveying and Mapping**

8,844.43

Rock Height ±0.21 m
2011 Denmark RENE FORSBERG, National Space Institute (DTU) ***

8,848.90

Preliminary results ±0.10 m

* http://www.nepalhomepage.com/himalaya/sagarmatha.html

** http://www.explorersweb.com/everest_k2/news.php?id=821

*** http://www.thehimalayantimes.com/fullTodays.php?…Everest+goinggrea.

 

The Nepal government should try to measure the height of the world’s highest mountain on its own, using latest technology. Because Mount Everest belongs to Nepal and it is the heritage and wealth of Nepal. Nepal must determine and declare the latest height of the Everest. Exact height of the Everest should be fixed and determined by Nepal in a scientific manner to be accepted by all the countries of the world. It is the sovereign right and responsibility of Nepal.  United Nations or some international organizations may help for funding and support new technologies to measure as precisely and accurately as possible. In other sense, it could be said that Nepal and China should measure and determine jointly the precise height of the tallest mountain of the world, also to settle the new height of China. The height controversy should be settled once for all.

Rivers of Nepal

Rivers of Nepal

                                                                                                                                                                                                                       Buddhi N Shrestha
 
Background

There are about 6,000 rivers, streams, rivulets, brooks and nalas in Nepal. Its total length is approximately 45,000 kilometer. Seventy-six percent of these rivers have been originated in Nepalese territory and the rest have been coming from Tibetan Autonomous Region (TAR) of China. The total watershed area is 191, 000 square kilometer. Density of Nepali rivers is 0.3 kilometer per square kilometer. Nepali rivers produce 225,000 million  million cusec water.

Of these, more than 200,000 million cusec of water flows to India from Nepal. According to the Water and Energy Commission, Nepal has wastage of 210,000 cusec water every year. All the river water flowing from Nepal goes to the River Ganges of India and ultimately it reaches to Bay of Bengal.

Length of the rivers

In Nepal, there are 24 rivers which bears near about 500 kilometer in length each. Similarly, there are more than 100 rivers, as its individual length is more than 160 kilometer. Besides, there are near about 1,000 rivers having 11 kilometer long each.

Among the major rivers, Koshi River belongs 721 kilometer long, Karnali 550 km, Gandaki (Narayani) 451 km, Mahakali 223 km and Mechi 80 km in length. Width of these rivers in Tarai plain area is 30 meter to 500 meter. Longest and largest river of Nepal is the Koshi River and the deepest is the River Narayani.

Classification of river

Rivers of Nepal could be classified into three categories on the basis of its source and shape as:

  1. Large size,
  2. Medium size and
  3. Small size.

Koshi, Gandaki, Karnali and Mahakali fall on the large size rivers. Originations of these rivers are the High Himalayas and Tibetan Plateau.

Medium scale rivers are like Biring, Kankai, Kamala, Bagmati, Tinau, Rapti, Babai, Mohana. High Mountain is the area of origination of these rivers.

Similarly, Ratuwa, Lohandra, Budhi, Khando, Balan Hardinath, Jhim, Aruwa, Bhevani, Bhaluyahi, Rohini, Kanchan Kathi, Man, Bhada Nala, Kanara, Dhuraha, Khatiya, Bagmati are the small size rivers. These are originated from Low Mountains.

On the basis of origination and source of the river, there are three types of rivers in Nepal:

  1. First is the originated from snow capped Himalayan Range,
  2. Second is originated from the Mahabharat Range, and
  3. Third is originated from Siwalik Range.

Those rivers originated from the Himalayas are the perennial rivers. The water will be available all the year round from the snow. The rivers which have been originated from the Mahabharat Range have its springs of water, monsoon river water and under ground water. These rivers will have the water all the times, but the volume of water during dry season will be low. Rivers originated from the Siwalik (Churia) Range will have either very low volume of water or no water on the surface during dry season. But during monsoon period, the rivers will have a roaring flood unexpectedly. Such rivers are totally seasonal.

The high mountain rivers have narrow bed and gorges with high slope in the hilly area. But when they come into Tarai plain, it expands its bed right and left banks of the river and it deposits sand and silt. It has its low slope in plain area.

Middle mountain rivers have ups and downs in the volume of water with reasonable slope.

The rivers originated from low mountain of Churia Range, especially of Bhavar region will have no water after two to four hours of stopping the rain. If we dig some meters deep, under-ground water may be available in these rivers. These are the characteristics of  the Rivers of Nepal.

%d bloggers like this: