Prithvi Narayan’s Saying is still pertinent

­­­­­­­­­­­­­­­­­­
                          पृथ्वीनारायणको विचारोक्ति अझै पनि सान्दर्भिक

बुद्धिनारायण श्रेष्ठ

Image
Buddhi Narayan Shrestha

विभिन्न राज्य-रजौटा, भुरे-टाकुरे, स-साना आकारमा छरिएर रहेका हिमाली राज्यहरूको सीमालाई एकीकरणको सूत्रमा बाँधी एउटा बलियो हिमाली राष्ट्र खडा गर्ने अभियन्ताका रूपमा पृथ्वीनारायण शाह चिनिन्छन् । एकीकरण अभियानको क्रममा गोरखाबाट नुवाकोट हुँदै कान्तिपुर, ललितपुर, कर्ीर्तिपुर र भक्तपुरसम्म सीमारेखा तन्काएपछि उनले १८२६ मंसिर १ गते ‘नेपाल’ राज्यको जन्म गराए । उनी र उनका पितापर्ुखा गोरखाका मूली भए तापनि विस्तारित राज्यको नामचाहिँ नेपाल राखेका थिए । यसबाट उनको कुटिलता र उदारता बुझन सकिन्छ । उनका सन्ततिले नेपालको सिमाना पर्ूवमा टिष्टा, पश्चिममा किल्ला-काँगडा, उत्तरमा बेलाबखत सिगात्से -ल्हासा नजिक) र दक्षिणमा गण्डक र गंगाको संगमस्थलसम्म विस्तार गरेका थिए । यद्यपि उनकै शाखा सन्तानका पालामा वर्तमान सिमानामा आइपुग्यो ।

नेपालको सिमाना व्यापक र सुदृढ बनाउने चाहना राख्ने अभियन्ता पृथ्वीनारायण शाहको अन्य पहिचान पनि छन् । कतिपयले उनलाई राजाका रूपमा हर्ेर्ने गरेका छन्, तर उनको क्रियाकलाप अध्ययन गर्दा नेपाल राष्ट्र निर्माता, पर्ूवराष्ट्राध्यक्ष, राष्ट्रप्रेमीको पहिचानसमेत रहेको छ भन्नुपर्ने हुन्छ । भारतमा शासन गरिरहेका अंग्रेजको पञ्जाबाट नेपाललाई जोगाउन उनले अनेक रणनीति र कूटनीति अवलम्वन गरेका थिए । ५२ वर्षो जीवनकालमा नेपालको राष्ट्रियता बचाउन र राष्ट्रको संरक्षण गर्न अनेक उक्ति, उपदेश, भनाइ र दिव्य विचार उनले उजागर गरेका थिए । उनको समयकालदेखि हालसम्म नेपालमा कतिपय उथल-पुथल भएका छन् । जस्तो, तत्कालीन जनताले थापा तथा पाँडेकाल भोगेका थिए भने त्यसपछि एक सय चारवर्षो जहानियाँ राणाशासन, प्रजातान्त्रिक काल, पंचायती कालखण्ड, पुनः प्रजातन्त्रप्राप्ति, लोकतन्त्र, शाहवंसको अन्त्य र हालको संघीय गणतन्त्रात्मक व्यवस्था पनि जनताले अनुभव गरिरहेका छन् । यतिका परिर्वनपछि पनि पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य विचार र उक्ति राष्ट्रियताका हैँशियतमा अहिलेसमेत सान्दर्भिक रहेकेा पाइन्छ । त्यस्ता समयसापेक्ष उक्तिहरूमध्ये केही यहाँ उतार्न खोजिएको छ ।

Image

राष्ट्रको सिमाना
देशको सिमाना सम्बन्धमा पृथ्वीनारायण शाहको उक्ति रहेकेा थियो- ‘सन्धिर्सपन हेरी गढी तुल्याई राख्नु र रस्ता-रस्तामा भाँजा हाली राख्नु । जाइ कटक नगर्ुनु, झिकी कटक गर्नु र श्रीगंगाजीको साँध पनि लाग्नेछ ।’ यस अनुसार सिन्धुलीगढी, रसुवागढी, जीतपुरगढी, मकवानपुर गढी जस्ता प्रवेश गर्ने मुख्य-मुख्य नाकामा गढी वा किल्ला बनाइएकोले अंग्रेज-नेपाल सीमायुद्धका समय सिन्धुलीगढीबाट क्याप्टेन किनलकको फौज धेरै मरी हारखाएर अंग्रेजी फौज उत्तर घुस्नसकेको थिएन । यसैगरी नेपाल-तिब्बत युद्धताका रसुवागढीबाट तिब्बती फौज नेपालतर्फबढ्नसकेको थिएन । उनको उक्ति वर्तमान पर्रि्रेक्ष्यमा राष्ट्रको सिमानामा सीमा सुरक्षा बल तैनाथ गर्ुनपर्छ भन्ने कुरा बुझन सकिन्छ । तर पृथ्वीनारायणको उक्ति अनुशरन हुन नसकेका कारण सीमारेखाको सुरक्षा हुन नसकी नेपालको ७१ ठाउँभन्दा बढी सीमा अतिक्रमण, मिचान, वाद-विवाद भएको छ । यसकारण भारतले नेपालको सिमानामा प्रतिकिलोमिटर सालाखाला २१ जना एसएसबि जवान तैनाथ गरेको छ ।

सीमा व्यवस्थापन र शान्ति सुरक्षा
देशको सीमा पद्धतिको व्यवस्थापन गर्न र जनताको शान्ति सुरक्षाका निम्ति ‘पक्की किल्ला बनाउनु, किल्लैपिच्छे तोप राखिदिनु र भञ्ज्याङ्पिच्छे एक एक फलामे ढोका बनाई ढोकापिच्छे पाँच-पाँच सिपाही राखिदिनु’ भन्ने उक्ति रहेकेा पाइन्छ । यस उक्तिको मनसाय अंग्रेज अत्यन्तै चतुरो जाति रहेको छ, लडाइँ- झगडा नगरी छलकपट गरेर भए पनि हाम्रो देशभित्र आउन सक्छन् । त्यसैले सन्धिर्सपन हेरी उचित ठाउँमा किल्ला बनाई रोक्न सकिन्छ भन्ने हुनसक्छ  । यस अनुसार सिन्धुली जस्ता डाँडाको गढीमा अग्लो पर्खालको किल्ला बनाई फलामे तोप तथा बमगोलाहरू राखिएका थिए । यसैगरी देशको राजधानी रहेको काठमाडौं वरिपरि चार भञ्ज्याङ -साँगा भञ्ज्याङ, थानकोट बाडभञ्ज्याङ, काउले रानीपौवा भञ्ज्याङ, लेले चन्द्रागिरी भञ्ज्याङ) काठमाडौं छिर्ने नाकाको रूपमा कायम गरिएको थियो । हिजोआज पनि यी भञ्ज्याङहरूमा प्रहरी चौकी रहेका छन् र शान्ति सुरक्षाका हिसाबमा संवेदनशील मानिएको छ । उपत्यकाभित्र कुनै आपराधिक घटना घटेमा यी नाकाहरूमा कडाइका साथ चेक जाँच गरिन्छ । स्मरणीय छ, थानकोट सुरक्षा जाँच टोलीले भारत उत्तर प्रदेश सरकारका खाद्य तथा रसदमन्त्री सुरेन्द्रविक्रम सिंहका सहोदर भाइ ब्रजेशप्रताप सिंह तथा दर्ुइ भारतीय सुरक्षा अधिकारीसहित ६ जना भारतीयलाई १ थान एसएमजी, १ थान पेस्तोलसहित २०६१ असार १४ गते पक्राउ गरी भारतीय दूतावासमा बुझाएका थिए । यसबाट पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य उक्ति हिजोआज पनि र्सार्थक रहेको छ भन्ने प्रमाणित भएको छ ।

अर्को कुरा, आजकलको रकेट र मिसाइलको जमानामा हाम्रा गढीमा तोप र बमगोला राख्नुको के मतलब रहन्छ र भन्ने भनाइ आउन सक्छ । तर अंग्रेज-नेपाल युद्धताकाका रसुवागढी र सिन्धुलीगढीमा रहेका यस्ता ऐतिहासिक पौराणिक वस्तु अवलोकन गर्न स्वदेशी-विदेशी पर्यटक ओइरिन्थे होलान् । तर यस्ता किल्ला र किल्लाभित्र रहेका सामरिक जिनिसको जगर्ेना र स्याहार-सम्भार गर्न नसकेका कारण यसको महत्व घटेको छ । यद्यपि यस्ता गढीमा अझै केही पर्यटक जाने गरेका छन् । पृथ्वीनारायणको उक्तिअनुसार गढी र किल्लालाई चुस्त-दुरुस्त राख्नसके देशले आर्थिक आम्दानी गर्न सक्ने थियो ।

कूटनीति
‘यो राजे दर्ुइ ढंुगाको तरुल जस्तो रहेछ, चीन वादशाहसित ठूलो घाहा -मित्रता) राषनु, दषिनको समुद्रका बादशाहसित घाहा ता राषनु, तर त्यो महाचतुर छ’ भन्ने उक्तिलाई देशको बागडोर संचालनका लागि मार्मिक दृष्टान्तका रूपमा लिन सकिन्छ । हुन पनि हो, भारत या चीनमध्ये कुनै एकलाई नेपालले चिढाउने काम गर्‍यो भने नेपाल चिरिप्प नभए पनि हानी भने पुग्नसक्ने सम्भावना छ । त्यसैले नेपाल छुरीको धारमाथि हिड्नु परेको छ । चतुरोको फन्दामा परेर नेपाल बीचधारबाट दक्षिणतर्फचिप्लिएमा दक्षिणको चतुराले नेपाललाई खेलाई-खेलाई नुन-तेलसम्म पनि रोकेर नाकावन्दी गर्ला भन्ने सम्भावना नभएको होइन । स्मरणीय छ, शिथिल कूटनीतिका कारण दर्ुइ देश बीचको सरकार प्रमुखको मनोमालिन्य भएकोले २०४५ चैत १० देखि २०४७ असार १७ सम्म नेपालले आर्थिक नाकाबन्दी खेपेकै हो । तर पनि सरसामान अभावका कारण खान नपाएर एक जना पनि नेपाली मरेको सुनिएन ।

दक्षिणतर्फो मित्र चतुर छ भन्ने दृष्टान्त अन्य कुराबाट पनि अनुभव गर्न सकिन्छ । नेपालमा प्रत्येक नयाँ प्रधानमन्त्री हुनेवित्तिकै ‘रेड कार्पेट’ ओछ्याएर स्वागत गर्न तातो निमन्त्रणा पठाइहाल्छ । हाम्रा सरकार प्रमुख पनि लुरुलुरु गइहाल्छन् । आफू भने गत १५ वर्षेखि नेपाल आएका छैनन् । मित्रता भनेको त लगभग ‘रिस्रि्रोसिटी’ का आधारमा सुदृढ हुने होइन र ! उनीहरूकेा ध्येय होला, हामी बोलाउँ छांै उनीहरू आइहाल्छन् । यहीँ हामी उनीहरूको कुरा सुनिहाल्छौं, जे सूत्र भन्नुपर्ने हो, उनीहरूलाई भनिहाल्छौं । अनि बेकारमा धाइधाइ नेपाल जान किन आवश्यक पर्‍यो र ! हुन पनि यस १५ वर्षो समयकालमा झलनाथ खनालबाहेक हाम्रा १० प्रधानमन्त्रीले औपचारिक भारत भ्रमण गरेका छन् । डा. बाबुराम भट्टर्राई प्रधानमन्त्रीमा चुनिएको एक घण्टाभित्रै भ्रमणको निम्तो दिएका थिए । तर इन्दिरा गान्धी अन्तर्रर्ााट्रय विमानस्थलमा नेपालका प्रधानमन्त्रीलाई भारतका सहसचिवस्तरका व्यक्तिले स्वागत गरे । निम्ताको जवाफमा हाम्रा सरकार प्रमुखले विमानस्थलमा आफ्ना समकक्षी उपस्थित हुने भएमात्रै भ्रमण गर्छर्ुुनी र्सतसहित चतुरका अगाडि महाचतुर हुन किन नसकेको होला – सायद पृथ्वी विचार बिर्सर्ेेहो कि !

उत्तरको मित्र पनि कम छैन । चीन-नेपाल सीमा-नाकाबाट रात-बेरात नेपाल छिरेका तिब्बतीलाई हिरासतमा लिएर चिनियाँ राजदूतावासलाई बुझाऊ, यात उनीहरू जताबाट आएका हुन्, उतै फिर्ता पठाऊ भनेर दबाब दिने गरेको छ, चीनले । पश्चिमेली देश -भारतको र्समर्थनमा) भन्छन्- नेपाल पसेका ती तिब्बतीहरू शरणार्थी हुन् । ‘जेन्टलमेन एग्रिमेन्ट’ अनुसार उनीहरूलाई नेपालले परिचयपत्र प्रदान गर्नुपर्छ । परिचयपत्र प्राप्तिपछि चाहे उनीहरू नेपालमै बसुन् या अन्य देशमा जाउन् । परेकेा छैन त नेपाललाई फसाद ! परिचयपत्र दिउँ भने त्यस्ता तिब्बतीहरूले नेपालको भूमिमा रहेर ‘प्रिm तिब्बत’ को नारा घन्काएर चीनको तिब्बतप्रतिको कमजोरी विश्वसमक्ष उजागर गरी चीनको खुट्टा तान्ने, अनि हाम्रो उत्तरी मित्र बिच्कने । अर्कोतर्फ नेपालले दिएको परिचयपत्रका आधारमा अमेरिका र बेलायतले तिब्बतीलाई भीसा प्रदान गर्ने अनि उनीहरूको देशमा पुगेपछि तिब्बतीले दिएको सूचना र जानकारीका आधारमा चीनलाई गाल्न खोज्ने ।

यस्तैगरी परिचयपत्र नदिंदा अमेरिकी संसदका आर्थिक दुरूपयोग नियन्त्रण समितिका सदस्यसमेत रहेका सांसद फ्य्राङ्क उल्फले भन्ने गरेकेा छन्- ‘तिब्बती शरणार्थीलाई आफ्नो चाहना अनुसारका गतिविधि गर्न नदिए आफ्नो देशले नेपाललाई उपलब्ध गराउने लाखौंलाख डलरको सहयोग रोक्का गर्ने र कटौती गर्नेमात्र नभई त्यसलाई शून्य पार्नेछौं ।’ यसबाट नेपाल मुस्किलमा परेको छ । यस्तै प्रसंगमा पृथ्वीनारायणको उक्ति रहेकेा छ- ‘यो नेपाल तखत किल्ला हो, यो किल्ला पायो भन्या चारै बादशाह -बेलायत, रुस, चीन तथा रोम) ले बार्‍हाला लाउनेछ ।’ यसै उक्ति अनुसारको नीति बनाइएमा नेपाललाई परेको मुस्किलबाट फुर्सद पाउनसक्ने थियो कि !

अन्य मामिलामा चीन पनि कम्तिको छैन । अनियमित तरिकाले नेपालतर्फघुस्ने तिब्बतीका बारे चीनको आफ्नै कमजोरी छ, जुनचाहिँ उसले आजसम्म महसुस गरेकेा छैन । तर नेपाललाई बोझ पारेको छ । तिब्बतीहरू नेपालतर्फपस्न खोज्ने त चिनियाँ सीमा-नाकाबाटै हो । चीनले नेपाल छिर्ने नाकामा गतिलो ध्यान पुर्‍याएर तिब्बतीलाई त्यतै रोक्न किन सकेको छैन – चीनबाट उम्केपछि मात्रै उनीहरू नेपाल पस्ने हुन् । अर्कोतर्फमौन चालमा नेपालको दक्षिणी भेगको आर्थिक विकास परियोजनामा चिनियाँ परामर्शदाता तथा कामदार सम्लग्न गर्राई भारतको कमजोरी बुभ\mने कार्यमा चीन विस्तार अघि बढ्दै गरेको कुरालाई भारतले सूक्ष्म दृष्टिले हर्ेर्ने गरेको छ । त्यसैले नेपालले दर्ुइ ढुंगामध्ये एक ढुंगाले नकिचिने र दर्ुइमध्ये एकमा ननजिकिने रणनीति बनाउन पृथ्वीनारायण शाहको उपदेश र्सार्थक हुनसक्छ ।

11345375

आर्थिक रणनीति
१.    ‘देशको जिनिस्, जरिबुटी विदेश पठाउनु र नगद खैंचनु’ भन्ने उक्ति भए तापनि नेपालमा भएको १० हजार १ सय ६७ प्रकारको वनस्पति, सुगन्धित विरुवापात र जडीबुटी परदेशी आएर संकलन गरी नाममात्रको निर्यातशुल्क तिरी असीमित परिमाणमा लैजान्छन् । नेपालीले नै संकलन गरी प्रतिस्पर्धात्मक मूल्यमा विभिन्न देशमा पैठारी गरिने व्यवस्था भए नेपालको आर्थिक हैंसियत केही भए पनि बढ्ने थियो ।

२.    ‘खानी भयाका ठाउँमा गाउँ भया पनि गाउँ अरु जगामा सारिकन पनि खानी चलाउनु’ भन्ने उक्ति सम्बन्धमा यसको उल्टो रितले कार्यान्वयन गर्ने गरेको पाइन्छ । उदहारणार्थ, केही महिनाअघि नेपाल सरकारबाट अनुमति लिएर चिनियाँ कम्पनीले प्युठान र रोल्पाको सिमानामा पर्ने माडीखोलाको किमिचौर बगरमा सुनखानी खोजी कार्य सुरु गर्दा नगर्दै त्यहाँ अस्थायी टहरा बनाई बस्ती बस्न सुरु भइहाल्यो ।

३.    ‘पानी भयाका ठाउँमा गाउँ भया पनि गाउँ अरु जगामा सारिकन पानी चलाउनु, गर्‍हो बन्या जगामा घर भया पनि घर अरु जगामा सारी कुलो काटी खेत बनाई अवाद् गर्नु’ भन्ने पृथ्वीनारायणको विचारोक्ति हँुदाहुँदै पनि काठमाडौं महानगरका साबिक राजकुलोको नाम-निशान मेटिएको छ । धोबिखोला, टुकुचा जस्ता खोलाको अस्तित्व लोप हुने गरी बस्तिले ढाकिसकिएको छ । उक्तिलाई मार्गदर्शनका रूपमा लिइएको भए आज ट्राफिक जाम हटाउन सडक चौडागर्ने क्रममा र्सवसाधारणको अर्बौ रुपियाँ बेकार खर्च हुने थिएन । नदीका डोलक्षेत्र हराभरा भएर सागसब्जी र खाद्यान्न प्रशस्त उत्पादनभई प्राकृतिक वातावरण पनि सन्तुलनमा रहने थियो । पृथ्वीनारायणकै उक्तिलाई सम्झना गरेर होला हाल सरकारले भू-उपयोग योजना लागू गर्न लागेको छ, जसमा कि कृषियोग्य वर्गीकरणमा परेका जमिनमा आवास तथा अन्य प्रयोजनका लागि उपयोग गर्न बन्देज लगाइएको छ ।

४.    ‘देस -विदेश) का कपरा लगाउन मन्हाई गरिदिनु, आफ्ना देसका कपरा बन्न ज्यान्नालाई नमना देखाई बन्न लाउनु’ भन्ने विचारोक्तिलाई बिर्सर्ेेसरकारले हेटौंडा कपडा कारखाना तथा ज्योति स्पिनिङ मिल जस्ता बन्द हुनु बाध्य तुल्यायो । यो उक्तिको मनसाय देशभित्रै कलकारखानाको विकास गर्नु हो भन्ने बुझन सकिन्छ । तर सरकारले भएका कलकारखाना बन्द गर्दै त्यहाँका मेसिनरी पार्टपर्ुजा कौडीको मोलमा लिलाम गर्‍यो । उदहारणार्थ, बाँसबारी छालाजुत्ता कारखानाको लिलामी मिसिनले अहिल्यै पनि भारतको गोरखपुरमा जुत्ता उत्पादन गरिरहेकै छ ।

सामाजिक मान्यता
‘घुस दिन्या र घुस खान्या इन दर्ुइको ता धन जीव गरिलियाको पनि पाप छैनर्,र् इ राजाका महासतुर हुन्’ भन्ने उक्ति पनि सान्दर्भिक देखिन्छ । यसै उक्तिले छोएर पर्ूवमन्त्रीहरू चिरञ्जीवि वाग्ले, खुमबहादुर खड्का, जयप्रकाश गुप्ता आदिले भ्रष्टाचारकाण्डमा जेल सजाय पाएका हुन् । तर पृथ्वीनारायणको उक्ति अनुसार यी भ्रष्टचारीलाई घुस दिने को हुन् – अहिलेसम्म पर्दाफास भएका छैन । घुस नदिइकन खाएको होइन होलान् । पृथ्वी विचारोक्ति र्सार्थक बनाउन अबदेखि घुसदिने व्यक्तिलाई पनि सरकारको शत्रु ठानेर त्यत्तिकै मात्रामा सजाय गरिनु पर्छ ।

‘प्रजा मोटा भया दर्बार बलियो रहन्छ’ भन्ने उक्तिका सम्बन्धमा जनता आर्थिक रूपमा सम्पन्न भए उनीहरूले सरकारलाई प्रशस्त राजस्व बुझाउँछन् र सरकार राम्ररी चल्ल सक्छ भन्ने हो । तर सरकारले देशभित्रै कलकारखानाको प्रवन्ध गरी श्रम तथा रोजगारी सिर्जना गर्न नसकेकोले जनता आर्थिक मामिलामा पिल्सिएका छन् । यसैले सरकार पनि कमजोर रहेको छ । जनता समृद्ध भए सरकार सुदृढ हुन्छ, विदेशीको भरपर्नु पर्दैन । आज महानगर क्षेत्रको ट्राफिक लाइट र ओभरहेड पुल जस्ता सामान्य कुरा निर्माण गर्न पनि विदेशीको मुख ताक्नुपरेको छ । गरिब जनताले तिरेको राजस्व धनी राजनीतिक नेताले काठमाडौंबाट ललितपुर जान पनि हेलिकोप्टर उपयोग गरी रिसोर्टको महँगो खाना -आसेपासे साथै) खाने गरेकोले गाउँको विकास निर्माणमा बजेट पुग्न सकेको छैन । नेपाली युवायुवतीले विदेशमा श्रम गरेर रेमिटेन्स नपठाएको भए अहिलेसम्ममा नेपाली बजारमा नगद चल्तिफिर्तिमा हाहाकार भइसक्ने थियो होला ।

यसैगरी राष्ट्र निर्माणका लागि पृथ्वीनारायण शाहका अनेक विचारोक्ति र उपदेश रहेका छन् । तर सरकार प्रमुख ती उक्तिहरूलाई नीतिगत कुरामा ढाली कार्यान्वयन गर्न हिचकिचाउने गरेको छ । यो त राजाले व्यक्त गरेको अभिव्यक्ति हो भन्ने गरेका छन् । यहाँ प्रश्न आउँछ राष्ट्र विकासका निम्ति नेपाली नाम्ले, डोके, खर्पने जनताको आर्थिक समृद्धि हुन्छ भने त्यस्ता उक्ति चाहे राजाले या रङ्कले भनेका हुन्, त्यो लागू गर्दा के ब्रि्रन्छ र –

अन्तिम
आजभन्दा एकाध वर्षअघिसम्म केही राजनीतिक नेता पृथ्वीनारायण शाहको नाम भन्न त के सुन्नै चाहँदैन थिए । तर आज ती नेताहरूले पृथ्वीनारायणको नाम र्सार्वजनिक सभामा पनि लिनलागेका छन् । पृथ्वी विचार नेपालको विकासका निम्ति अझै पनि सान्दर्भिक रहेकेा महसुस गरेका छन् । सरकारले भू-उपयोग आयोजनासँग सम्बन्धित रहेको उक्तिलाई नीतिगत बुँदामा पनि पारेको छ । यसैगरी नेपालको कूटनीति र आर्थिक विकासका रणनीतिमा पनि सम्लग्न गर्दै लगिएमा नेपाल समृद्धिको बाटोतिर लम्किने थियो ।

Image

पृथ्वीनारायणलाई शाहवंसीय राजाहरूको पितापर्ुखाको हैँसियतमा होइन, तर नेपाल राष्ट्रको निर्माताको रूपमा र हिमाली राज्य एकीकरण अभियन्ताका हैँसियतमा उनको सम्झना र सम्मान गर्नुपर्छ । उनले गरेको राष्ट्रप्रेमको आदर र कदर गर्न हामीले हिचकिचाउनु हुँदैन र पर्दैन । नेपालको इतिहासमा उनको आफ्नै  पहिचान रहेकेा कुरा विर्सनु हुँदैन । मैले मेरो बाबुबाजेलाई सम्झना गरिंन र आदर गरिंन भने म नालायक र बेकम्मा हुन्छु । त्यसैगरी नेपाल राष्ट्रको निर्माताको हुन् भनी स्वदेशी-विदेशीले सोधे भने हामीले विनाहिचकिचाहट र्सवप्रथम पृथ्वीनारायण शाह नै हुन् भन्नुपर्ने कुरा इतिहासले बताएको छ । उनले नै २ सय ४३ वर्षघि वर्तमान नेपालको जन्म गराएका हुन् ।

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: