Book Review : Knowledge on Earthquake

Book Review : Knowledge on Earthquake

Book written by: Buddhi Narayan Shrestha

Reviewed by: Senior Advocate Laxmi Prasad Upreti

 

Bhukampa Ko Gyan

Advertisements

Book: Knowledge on Earthquake

Book:

Knowledge on Earthquake

By

Buddhi Narayan Shrestha

Bhukampa Frontcover (1)

 

Bhukampa Back Cover

            Table of Contents

                  विषय सूची

 

अध्याय- १ : सैद्धान्तिक

१. भूकम्प भनेको के हो –

२. पृथ्वीको बनावट र भूकम्प

३. भूकम्प छुट्ने कारण

  • भुइँचालो कसरी छुट्छ ?
  • नेपालमा भूकम्प कसरी गयो ?
  • किन जान्छ नेपालमा भुइँचालो ?

४. भूकम्पको रिक्टर/म्याग्निच्युद् भनेको के हो ?

५. भूकम्पमापक यन्त्र सिस्मोमिटर

६ .भूकम्पको वर्गीकरण र यसको शक्ति

७. भूकम्पको तरंग

८. पृथ्वी कम्पन (मुख्यकम्पन, पराकम्पन, पूर्वकम्पन)

९. भूकम्पको केन्द्रविन्दु (इपिसेन्टर र हाइपोसेन्टर)

१०. टेक्टोनिक ल्पेट र यसको वर्गीकरण

११. टेक्टोनिक प्लेटमा चिरा/धाँजा

१२. भूकम्पको भविष्यवाणी र पूर्वानुमान

१३. भूकम्प आउनुअघि पशुपक्षीले अस्वाभाविक व्यवहार देखाउँछन्

१४. २०७२ को भूकम्पले कतै होचो कतै अग्लो

१५. भूकम्पबाट कसरी बँच्ने ?

 

अध्याय-२ : सम्वत् २०७२ सालको भूकम्प

१६. २०७२ सालको महाभूकम्पको विवरण

१७. महाभूकम्प र त्यसको पराकम्पन झट्का (आफ्टर शक) संख्या

१८. पराकम्पन (झट्का) हरुको महिनावारी संख्या

१९. पराकम्पन (झट्का)हरुको रेक्टर स्केलअनुसारको संख्या

२०. भूकम्प र पराकम्पनको केन्द्रविन्दुको संख्या

१५  वैशाख १२ मा कसरी हल्लियो काठमाडौं ?

२१. महाभूकम्पले उब्जाएको सन्त्रास

२२. अर्को महाभूकम्प कहिले ?

२३. महाभूकम्पको पूर्वजानकारी

२४. भूकम्पबारे नेपालीले जान्नैपर्ने तथ्य

२५. २०७२ सालको भूकम्पले पुर्‍याएको क्षति तथा अन्य विवरण

 

अध्याय-३ : २०७२ सालको भूकम्पको अनुभव

२६. यस पुस्तकका लेखकको आफ्नै भोगाइ

२७. झर्रर्ााचन्तक तथा लेखक खगेन्द्र संग्रौला (भूकम्पः एक सचेतक, एक दण्डकर्ता)

२८. भर्ूगर्भवेत्ता डा. दीपक चम्लागाँइ (फेरि आउला भूकम्प ?)

२९. सञ्चारकर्मी ध्रुव दङ्गाल (मृत्युद्वारबाट उम्कँदा)

३०. हिमाल पथपर््रदर्शक कुलवहादुर थापामगर (हिमपहिरोले मलाई पनि बगायो)

 

अध्याय-४ : सम्वत् १९९० सालको महाभूकम्पको बयान

३१. इतिहास शिरोमणि बाबुराम आचार्य (९० सालको भूकम्पको बयान)

३२. राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरे (९० सालको भूकम्पको भोलिपल्ट कविता लेखें)

३३. वरिष्ठ संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशी (नब्बे सालको रुख नाच)

३४. युगकवि सिद्धिचरण श्रेष्ठ -कलममा ९० सालको भुइँचालो)

३५. इतिहास विश्लेषक ज्ञानमणि नेपाल (भूकम्पले सिकाएको पाठ)

३६. मेजर जनरल ब्रम्हशमशेर जबरा (९० सालको महाभूकम्प)

३७. सरदार भीमबहादुर पाँडे (महा-भूकम्प)

 

अध्याय-५ : टिपन-टापन

३८. सम्वत् २०७२ र १९९० सालको महाभूकम्पको तुलनात्मक विवरण

३९. ऐतिहासिक कालमा नेपालमा गएको भूकम्प

४०. जंग बहादुरले भूकम्पजस्ता दैवीप्रकोपका लागि कोष खडा गरेका थिए

४१. ९० सालको भूकम्पको केहीपछि जुद्धशमशेरले यसो भनेका थिए

४२. ७२ सालको भूकम्पका सम्बन्धमा प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालाको सन्देश

४३. विश्व हल्लाएको महाप्रलयकारी मुख्य भूकम्पहरु

४४. २०७२ सालको महाभूकम्पपछि विश्वका अन्य स्थानमा गएका मुख्य भूकम्पहरु

४५. भूकम्प सम्बन्धी शव्दावलीको परिभाषा

४६. सर्न्दर्भ सामग्री

४७. फोटो ग्यालरी (भूकम्पले पुर्‍याएको प्रतिनिधिमूलक क्षति भएको फोटोहरु)

४८. सामान्य नाम सूची

Book published by: Ratna Pustak Bhandar,

Baag Bazar, Kathmandu, Nepal.

Earthquake epicenter in Nepali territory

                                       भूकम्पको केन्द्रविन्दु नेपालको सीमाभित्र

                                                                                                         बुद्धिनारायण श्रेष्ठ

२०६८ असोज १ गते आएको भूकम्पको केन्द्रविन्दु नेपाल र भारत -सिक्किम) को सीमामा पर्छ भनी बिभिन्न सञ्चार माध्यमले प्रसारण गरे । तर अमेरिकी भर्ूगर्भ र्सर्भेक्षण संस्थाले प्रकाशित गरेको भौगोलिक तथ्यांक संगणना गरी नक्सामा अंकन गर्दा भूकम्पको केन्द्रविन्दु पर्ूण्ातः नेपालको सीमाभित्रै परेको देखिन्छ । यो केन्द्रविन्दु ताप्लेजुङ जिल्ला लेलेप गाउँ विकास समितिको मर्ेरा वस्तीपर्ूव ६ हजार ८ सय ८ मिटर अग्लो अन्निदेशा हिमालबाट १९ दशमलव ७ किलोमिटर गहिर्राईमा रहेको देखिन आउँछ । ६.९ रेक्टर स्केलको भूकम्पको केन्द्रविन्दु नेपाल-भारत सीमाबाट ९ किलोमिटर पश्चिम र नेपाल-चीन सीमारेखाबाट १८ किलोमिटर दक्षिण अवस्थित भएकोले दर्ुइ देशबीचको सीमामा भएको भन्न मिल्दैन । यो केन्द्रविन्दु काठमाडौबाट २ सय ७२ किलामिटर पर्ूव र सिक्किमको ग्यान्टोकबाट मङ्गन तथा कन्चनजंघा हुँदै ६८ किलोमिटर उत्तर-पश्चिममा नेपाल सरहदभित्र परेको छ । यद्यपि यस भूकम्पको केन्द्रविन्दुनजिकै सिक्किमको धेरै वस्ती रहेकोले त्यहाँ धेरै धनजनको क्षति हुन पुगेको हो ।


भूकम्प ज्ञान
असोज सक्रान्तिका दिन साँझ ६.२६ बजे ५० सेकेन्डसम्म कम्पन ल्याएको ६.९ रेक्टरको भूकम्प ठूला दर्जामा गनिन्छ । भर्ूगर्भवेत्ताअनुसार ४ भन्दा सानो स्केलको भूकम्पलाई सानो -सामान्य) भनिन्छ भने ४ देखि ५.९ सम्मकालाई मझौला, ६ देखि ७ सम्मको ठूलो र ७ भन्दा माथिकालाई महाभूकम्प मानिन्छ । भूकम्प नाप्ने स्केललाई ‘रेक्टर म्याग्निच्युद’ भनिन्छ । दर्ुइवटा भूकम्पको नापमा एक रेक्टर स्केलको अन्तर भयो भने ती दर्ुइबीचको शक्ति ३२ गुणाले फरक हुन्छ । जस्तै-  ५ रेक्टर स्केलको भूकम्पले फ्याँक्ने शक्तिभन्दा ६ रेक्टरको भूकम्पले फ्याँक्ने शक्ति ३२ गुणा ठूलो हुन्छ । त्यसैले ५ रेक्टर स्केलको ३२ वटा भूकम्प जानु र ६ रेक्टरको एउटा भूकम्प जानु शक्तिका हिसाबले बराबर हुन्छ । यस्तैगरी ७ रेक्टरको एउटा भूकम्प जानु भनेको ५ रेक्टरको १ हजारवटा भूकम्प जानु जत्तिकै हुन्छ ।

पृथ्वीको भित्री भागमा कुनै हलचल पैदा भएपछि त्यसको तरङ्ग सिधै पृथ्वीको सतहतर्फ आउँछ । यसरी आएको तरङ्ग सिधामाथि सतहमा ठोक्किएको ठाउँलाई भूकम्पको केन्द्र विन्दु -इपिसेन्टर) भनिन्छ । पृथ्वीभित्र तरङ्ग उत्पन्न भएको ठाउँलाई हाइपोसेन्टर भनिन्छ । पोखरीमा ढुङ्गा फ्याक्दा ढुङ्गा डुबेको विन्दुबाट तरङ्गको गोलो छाल एकपछि अर्को ठूलो वृत्तमा छचल्कँदै गएजस्तो भूकम्पको केन्द्रविन्दुबाट तरङ्गको वृत्त बन्दै जान्छ र कम्पनको शक्ति क्षय भएपछि वृत्त बन्ने व्रिmया समाप्त हुन्छ । यसैले केन्द्रविन्दु र यसको नजिकका वृत्तमा धेरै विध्वंस हुन्छ । वृत्त जति ठूलो आकारको हुन्छ, त्यत्तिकै मात्रामा शक्ति क्षय हुँदै जोखिम पनि उत्तिकै मात्रामा कम हुन्छ ।


भूकम्पको कम्पन गति दर्ुइ प्रकारको हुन्छ । पहिलो, तलमाथि गरी उचालेको जस्तो हुन्छ । दोस्रो, दायाँ-वायाँ हल्लाउने तरङ्ग हुन्छ । उपमाका निम्ति जमिनमा गाडिएको एउटा काठको खम्बा सरक्क माथि उचाली छोडिदिएमा लगभग यसको आफ्नै ठाउँमा बस्छ । तर त्यस खम्बालाई दाहिने-देब्रे गतितर्फ हल्लाएर छाडिंदा खम्बा ढल्किएको हुन सक्छ, ढल्न पनि सक्छ । त्यसैले दायाँ-बायाँको टेडो तरङ्गले जताततै हल्लाई घरलगायत भौतिक संरचना भत्कने गरेको विशेषज्ञ बताउँछन् । हालैको भूकम्प तलमाथि तरङ्गको भएकोले कम क्षति पुर्‍याएको हुन सक्छ ।

ठुलो भूकम्प गएपछि सामान्यतया साना-साना भूकम्प -आफ्टरशक) जाने गर्छ । यसै अनुरूप आइतबार साँझमा गएको भूकम्पको ३० मिनेटभित्र ४.६ देखि ५.७ स्केलसम्मका १४ कम्पन भए । यसैगरी चौबिस घन्टाभित्र १ सय ३० आफ्टरशक आयो । यसमध्ये १५ वटा ५ स्केल बराबरका थिए । अर्कोतर्फ स-साना भूकम्प निकैमात्रामा गएपछि ठूला भूकम्प निम्तिन सक्छन् भन्ने पनि भनाइ रहेको छ ।

नेपाल, भारत र चीन -तिब्बत) को त्रिदेशीय सीमाक्षेत्र नजिक गएको हालैको भूकम्पले यी तीन देशबाहेक भूटान र बंगलादेशलाई पनि कम्पन गरायो । परिणामतः यो पंक्ति लेख्दासम्म भारतमा ६३, नेपालमा १०, चीन -तिब्बत) मा ७ तथा अन्य देशमा ३ गरी ८३ जना भूकम्पमा परी मृत्यु भएका छन् । हजारौं घाइते भएका छन् । पाँचौ हजार घर क्षति भएको छ ।

गृह मन्त्रालयअनुसार नेपालमा हालसम्म १० जनाको मृत्यु भइसकेको छ भने २४ गम्भीर घाइते अवस्थामा छन् । यस्तै करिब ८२ जना सामान्य घाइते भएका छन् । १२२ परिवार विस्थापित भएका छन् । भौतिक क्षतिका सम्बन्धमा १८८ घर पर्ूण्ारुपमा क्षति भएको छ भने २१६ घर आंशिक भत्केको अवस्थामा छ । मृत्यु हुनाको कारणमध्ये भूकम्प भएको थाहा नपाई घरभित्रै पुरिएर थिचिएर र केही मानिस कम्पनको अनुभव गर्नेबित्तिकै आत्तिएर भाग्दा मर्न पुगेका छन् । अन्य केही व्यक्ति उचाइबाट हामफल्दा र दौडँदा लडेर चिप्लिएर मरेका छन् ।

भूकम्प हुने कारण
पृथ्वीको भित्रीभागमा अत्यधिक तापक्रमका कारणले तरल रूपमा रहेका पदार्थहरू एकातर्फबाट अर्कोतिर बहावट भए टेक्टोनिक हलच पैदा हुन्छ । यसले गर्दा दरारको मात्रा धेरै सिर्जनाभई भित्र रहेको भूखण्डमा केही हलचल तथा गडबडि पैदा हुनथाल्छ । यस्तो गडवडिबाट उत्पन्न भएको कम्पन पृवीको सतहसम्म आइपुगेमा भूकम्प हुने गर्दछ । हाम्रो नेपालमा पटक-पटक साना-ठुला भूकम्प जानुको कारणचाहिँ नेपाली भूमिको सिधै पृथ्वीको भित्री भागमा बढी तापक्रमका कारण पग्लिएर रहेको तरल पदार्थमाथि तैरिएर रहेको भारतीय ल्पेट, युरेसिएन ल्पेर्टतर्फ घुस्दर्ैगई टेक्टोनिक हलचल मचाउनु नै हो । यसरी भारतीय ल्पेट नेपालको उत्तरमा अवस्थित तिब्बती ल्पेर्टतर्फ घुस्ने गति भएका कारणले बेलाबखतमा भौगर्भिक बनौटमा गडबडी उत्पन्नभई नेपालमा भूकम्प जाने भर्ूगर्भविदहरूको धारणा रहेको पाइन्छ । भूकम्पसम्बन्धी अध्ययन अनुसन्धान तथा मनिटरिङ गरिरहेका विदेशी वैज्ञानिकहरू अनुसार १६ करोड वर्षेखि भारतीय ल्पेट तिब्बती ल्पेटमा घुस्दै आएको छ । यो क्रम अद्यापि जारी रहेको छ ।

यस पंक्तिकार नापी विभागमा कार्यरत रहँदा अमेरिका कालोरेडो विश्वविद्यालयका भर्ूगर्भशास्त्री रजर बिलहामको नेतृत्वमा आएको एउटा टोलीलाई नेपालमा अध्ययन अनुसन्धान गर्न अनुमति प्रदान गरिएको थियो । त्यस टोलीमा नेपाली प्राविधिज्ञसमेत सम्लग्न गरी सम्वत २०४८ देखि नेपालमा विधिवत ग्लोबल पोजिसनिङ सिस्टम -जिपिएस) स्याटेलाइट र्सर्भेक्षण सुरु गरिएको थियो । यस र्सर्भेक्षणको मुख्य उद्देश्य नेपालको जियोडेटिक नेटओर्क सुदृढिकरण गर्ने र भारतीय ल्पेट तिब्बततर्फ घुस्ने गति अध्ययन गर्नु रहेको थियो । यसै अध्ययनको क्रममा करिब १५ करोड वर्षेखि भारतीय ल्पेट तिब्बती ल्पेटमा घुस्ने क्रम जारी छ र हालमा पनि प्रतिवर्ष२ सेन्टिमिटरका दरले पस्दैछ भन्ने कुरा बिलहामको संगतबाट धेरै नेपाली प्राविधिकसमक्ष उजागर भएको थियो । यसैगरी महाभारत श्रृंखला प्रतिवर्ष३ मिलिमिटरका दरले उठ्दै गएको र हिमाल करिब २ देखि ७ मिलिमिटर प्रत्येक वर्षअग्लिदै रहेको उनको अनुमान थियो ।

भारतीय ल्पेट उत्तर्रतर्फ घुस्ने क्रम रोकिएमा अथवा गति बढ्दै गए या एकाएक धेरै अनुपातमा वृद्धि भए ठूलो भूकम्प हुने सम्भावना रहन्छ । बेलाबेला सानातिना भूकम्पको झड्का नगए शक्ति संचितभई लामो अवधिपश्चात विनाशकारी रूपमा ठूलो भूकम्प आउनसक्ने हुन्छ । तर पनि दर्जनौं सानातिना भूकम्पको समयचक्रलाई टार्ने संभावनाचाहिँ निकै कम रहेको भूकम्पवेत्ताहरूको विचार रहेको पाइन्छ । यस मानेमा नियमित आकस्मिकताका रूपमा नेपालमा संवत् १९९० पछिको अर्को महाभूकम्प आउन बाँकी नै रहेको विश्वास भर्ूगर्भ अनुसन्धानकर्ताको रहेको छ । उनीहरूका अनुसार प्रत्येक १ सय वर्षो समयचक्रमा एउटा महाभूकम्प हुन सक्छ, जुनचाहिँ नेपालले पनि सहनुपर्ने हुन्छ । तर पनि हामीले बिर्सनु हुन्न कि भूकम्पको ठोकुवा भविष्यवाणी गर्ने विज्ञानको जन्म संसारमा हालसम्म भइसकेको छैन ।

अर्को महाभूकम्प
नेपालमा गएका भूकम्पको संख्या अध्ययन गर्दा संवत् १७९० देखि २०६८ असोजसम्म मझैालाभन्दा माथिल्लो दर्जाको भूकम्प १४ पटक गइसकेको छ । यसमध्ये १८९० भदौ १२ को ७.८ रेक्टर तथा १९९० माघ २ को ८.४ रेक्टर स्केलको महाभूकम्पले धेरै क्षति पुर्‍याएको थियो । हाल असोज १ को भूकम्प ७८ वर्षछिको सबभन्दा ठूलो भूकम्प मानिन्छ । यद्यपि यसको श्रेणी महाभूकम्पको होइन । यो भूकम्पको केन्द्रविन्दु नेपालको दक्षिणी सीमा नजिकै गंगाको उर्बरा मैदानी भागमा परेको भए कमलो भू-बनौटका कारण धेरै मात्रामा विनाश गर्ने थियो । तर भाग्यवस ताप्लेजुङको उच्चहिमाली क्षेत्रको चट्टानी भागमा परेको हुँदा भूकम्पको क्षमताअनुसार जति विनाश गर्नसक्ने हो त्यति मात्रामा भएन । काठमाडौंनजिक केन्द्रविन्दु परेको भए कहालीलाग्दो अवस्था सिर्जना हुने थियो ।

नेपालमा अर्को महाभूकम्प आएमा नेपाल अथवा खासगरी काठमाडौंको घना शहरी वस्तीको अवस्था कस्तो होला भन्ने दृश्यबारे केहीक्षण सोचौं । काठमाडौं उपत्यकाको जनसंख्या अहिले करिब ३५ लाख पुगेको छ । एक अध्ययनअनुुसार घरको संख्या २ लाखभन्दा बढि पुगिसकेा छ । डेढ दशक अघिसम्म असन, इन्द्रचोक, नयाँ सडक क्षेत्रमा घनावस्ती रहेको थियो । अहिले आएर उपत्यकाभित्र पचासौं असन-इन्द्रचोक सिर्जना भएका छन् । यस्तो अवस्थामा काठमाडौं छेउछाउ केन्द्रविन्दु रहेको ८ रेक्टर स्केलको भूकम्प पैदा भएमा ५ प्रतिशत वासिन्दाको ज्यान जानसक्ने, १२ प्रतिशत गम्भीर घाइते हुनसक्ने र २० प्रतिशत सामान्य घाइते हुनजाने अनुमान गर्न सकिन्छ । जाइकाले सन् २००२ मा गरेको संयुक्त अध्ययन प्रतिवेदनमा काठमाडौंको ६० प्रतिशतभन्दा बढी संरचना ध्वस्त हुने देखाएको छ ।

भूकम्पले सिमेन्टीका लठ्ठाधारी सलाईका डिब्बा आकारका अग्ला भवन रुख ढलेजस्तो गरी चाँडै ढाल्ने र यसका भुइँतलाका सटरयुक्त र फराकिला झयाल भएको भाग पहिले खसाउने छ । यसपछि लम्बाइ-चौडाइ समानभई चारै कुनामा ‘लोड बेरिङ’ गरिएका पिलर सिस्टमका अग्लो भवन ढल्ने छन् । ‘वाल सिस्टम’ का कम उचाइका घरहरूमा कममात्र क्षति पुग्छ । एक कुनाको गारो ढलेर व्हाङ्ग भए पनि बाँकी भाग जोगिन सक्छ । पुराना प्रविधिबाट दलिनमा चुकुल ठोकी गारो लगाई बनाइएका भुइँघरहरू निकै मात्रामा सुरक्षित रहन सक्छन् ।

अव्यवस्थित शहरी क्षेत्र तथा शहरको साँगुरो गल्ली भएका बस्तीमा बिजुलीका तार एकआपसमा जुधेर भयंकर आगलागी हुनसक्ने छ । पानीको पाइपलाइन भाँचिएर र टयुबवेलको पाइप दोब्रिएर पानीको हाहाकार्रभई चाँडै आगो निभाउन मुस्किल पर्नसक्छ । टेलिफोनको केबुलतार चुँडिएर, मोबाइल टावर ढलेर सञ्चार सर्म्पर्क आंशिक विच्छेद हुन पुग्छ । ढलेको भवनले बाटो छेकेर उद्धार गर्न पुग्नुपर्ने स्थानसम्म तत्काल पुग्न नसकिने अवस्था आर्इपर्नसक्छ ।

यसैगरी राजमार्ग धाँजापरी पुलहरू टुक्रिएर आवागमनमा बाधा पर्न सक्छ । जलविद्युत पोखरीका बाँध फुटी तल्लो भागमा बाढीप्रकोप हुनसक्छ । पहिरोले नदीको बहावट थुनिएर डुबान हुनसक्ने र कालान्तरमा फुटी होचो मैदानी क्षेत्रमा बाढीले विनास गर्नसक्ने सम्भावना पनि रहन सक्छ । त्रिभुवन अन्तर्रर्ााट्रय विमानस्थल धावनमार्ग बच्नसक्ने अनुमान भर्ूगर्भशास्त्री रजर विलहामले गरेको कुरा यस पंक्तिकारको कानमा अहिले पनि गुन्जिरहेको छ ।

यसबाहेक मृत व्यक्तिको लास दहन समयमा हुन नसकी हैजाजस्ता रोगव्याधी र महामारी बचेका मानिसमा फैलन सक्ने संभावना पनि रहन सक्छ । खाद्यान्न आपर्ूर्तिमा कमर्ीभई खान नपाउने हुनसक्छ ।

अन्तिम
नियमित आकस्मिकताअर्न्तर्गतको अर्को विध्वंसकारी महाभूकम्प नेपालमा आयो भने के गर्ने – प्राकृतिक आपद् विपद् र्टार्न सकिँदैन । तर यसबाट हुन आउने जोखिम कम गर्न सकिन्छ । यस्ता दैवीप्रकोप परेमा जनधनको बढी मात्रामा जोगावट तथा सुरक्षा कसरी गर्न सकिन्छ भनी बेलामौकामै आवश्यक प्रवन्ध र पर्ूवाधारको संरचना गर्दै जानर्ुपर्छ । यस सम्बन्धमा भूकम्पको क्षति न्युनिकरण तथा प्रतिरोध योजना समय छँदै तर्जुमा र कार्यान्वयन गर्नुपर्छ । उच्च जनघनत्व भएका क्षेत्रमा भवन निर्माण आचार संहिता तथा बिल्डिङ कोड पर्ूण्ा पालना गर्नु गराउनु पर्छ । सुरक्षित सहर निर्माण गरी यथेष्ट मात्रामा खुलास्थानको प्रवन्ध गर्नुपर्छ ।

यसका साथै देशको कुनाकाप्चासम्मका स्थानमा स्वास्थ्य केन्द्रको संजाल विकास गर्नुपर्छ । स्वयमसेवकको नेटओर्क फैलाउनु पर्छ । आकस्मिक सुरक्षाका उपायबारे विद्यालय तथा सामाजिक संस्थामा शिक्षा प्रदान गर्ने प्रवन्ध हुनर्ुपर्छ । जे होस् अर्को महाभूकम्पको प्रकोप आइलागेमा यसबाट सकेसम्म कम धनजनको क्षति हुने सुरक्षाका उपायहरू प्रवन्ध गर्दै लैजान सक्नर्ुपर्छ । भूकम्पीय प्रकोप तत्काल आइपरे आफू तुरुन्तै खुला स्थानतर्फजाने गरौं । घरभित्रै रहेको अवस्थामा भए टेबल, पलङ तथा ढोकाको सँघार जस्ता सुरक्षित स्थानमा टाउको दर्ूइ घुँडाको बीचमा पारी लुकेर बसौं । सकिन्छ भने एक तुम्लेट पानी र दर्ुइ-चार पुरिया विस्कुट चाउचाउ जोहो गरी तत्काल बोक्न सकिने ठाउँमा तयारी अवस्थामा राख्ने बानी बसालौं ।


लेखक नापी बिभागको पर्ूवमहानिर्देशक हुन्

%d bloggers like this: