Happy Bada Dashain- 2070 BS

Happy Vijayadashami- 2070

Happy VijayaDashami- 2070 

to all

             who are abroad and within the nation

This is the occasion of victory over evilness by truthfulness

May Durga Bhawani empower us, mentally and physically, to protect and preserve our endangered sovereignty, integrity and national boundary of Nepal. Our nationalism is going to be thinner and thinner day by day. Our freedom is degrading.  External interference  has been accelerated  with a high degree and the political/administrative pressure is increasing tremendously from beyond the border. It has adversely affected the execution of national policy of our sovereign nation, independently. In this perspective, the situation is going to be grave month after month, year after year. We must be very careful to save and protect our nation.

                              -0-

In search of Nationalism

                      राष्ट्रियताको खोजी

नेपालको राष्ट्रवाद भनेको देशको उन्नति र हितलाई सर्वोपरी मान्ने सिद्धान्त वा नेपालप्रतिको विशेष भक्ति हो ।

बुद्धिनारायण श्रेष्ठ

All Takma- 69                      Buddhi Narayan Shrestha

राष्ट्रियता, देशप्रेम, राष्ट्रवाद, राष्ट्रवादी शक्ति र राष्ट्र –

        नेपालको राष्ट्रियता भनेको आफ्नो देशप्रति इमानदार र प्रतिबद्ध रही नेपालप्रति गर्व गर्ने एक प्रकारको भावना अथवा चेतना हो । नेपालको उत्थान तथा राजनीतिक स्वतन्त्रताको इच्छा, सम्पूर्ण नेपालको सर्वोपरी विकासको इच्छा राख्नु पनि हाम्रो राष्ट्रियता हो । यो समस्त नेपाली नागरिक एकताको भावना हो । यसले नेपाल र नेपाली जनताबीच सम्पर्क स्थापित गर्छ । यो राजनीतिक उद्देश्यभन्दा बढी विस्तृत र व्यापक समष्टिको भावना निर्माण गर्ने तत्त्व हो । यस्तो भावना नेपालको माटोसँग प्रत्यक्ष रूपले जोडिएको हुनुपर्छ । राष्ट्रियता किनबेच हुने वस्तु सम्भिmनुहुन्न । स्वाभिमानी नेपालीका निम्ति राष्ट्रियता नेपालीको आत्मा/मुटु हो । मुटुको माटो बेचिए देशको राष्ट्रियता अन्त्य हुन्छ । मुटु बन्द भए मान्छे मर्छ भनेजस्तै नेपालको राष्ट्रियता टुटे देशको अस्तित्व खतम हुन्छ ।

        देशप्रेम/देशभक्ति भन्नाले नेपालप्रति आस्था राख्नु र आफ्नो देशको भलाइ चाहनु हो भन्ने बुझ्नुपर्छ । राष्ट्रको निष्पक्ष कामकारबाहीले सबैको भलो हुन्छ भन्ने कुरामा विश्वास राख्नु पनि देशप्रेम हो । देशप्रेम त्यो दैवीगुण हो, जुन कुनै पनि लिङ्ग, जातजाति, रङ्ग, वर्ण तथा ओहदादेखि स्वतन्त्र रहन्छ । देशप्रेमको घनत्वको लेखाजोखा मानिसको विचार, भावना तथा कर्महरूबाट गरिनुपर्छ । नेपालको राष्ट्रवाद भनेको देशको उन्नति र हितलाई सर्वाेपरी मान्ने सिद्धान्त वा नेपालप्रतिको विशेष भक्ति हो । राष्ट्रवाद राजनीतिसँग प्रखर रूपमा गाँसिएको हुँदाहुँदै पनि यसको सम्बन्ध मुलुकको आर्थिक अवस्था, राष्ट्रिय सम्पदा, सामाजिक पहिचान, वेशभूषा, भाषा, संस्कृति सबैसँग सम्बन्धित रहेको हुन्छ । समग्रमा भन्नुपर्दा राष्ट्रवाद भनेको देशप्रति समर्पण हो । जनअधिकारको संरक्षण गर्नु हो ।

        नेपालको राष्ट्रवादी शक्ति भनेको देशको सर्वतोमुखी विकास गरी जनताको भलाइ गर्न योजना बनाउने, दिशानिर्देश गर्ने र त्यसको कार्यान्वयन गर्ने-गराउने नेपालभित्रै रहेका संघ, संस्था, निकाय वा राजनीतिक संगठन हो । यस्तो संगठन राष्ट्रप्रति समर्पित र मुलुकप्रति कटिबद्ध रहेको हुनुपर्छ । कुनै संगठनले नेपालको सबै जातजाति र देशको भूगोलप्रति समर्पित रही विविध निकायमा रहेका समूहको राष्ट्रिय भावना जोगाउँछ भने त्यसैलाई राष्ट्रवादी शक्ति मान्नुपर्छ । आफ्नो सत्ताको सौदाबाजी र स्वार्थसिद्धका लागि प्रयोग गर्नेलाई राष्ट्रवादी शक्ति मानिँदैन ।

        राष्ट्र भनेको स्वायत्त शासन भएको राजनीतिक मान्यताप्राप्त संस्था हो । यसमा रहेको केन्द्रीय सरकार आफ्नो भौगोलिक क्षेत्रभित्र नियमसंगत तरिकाले शक्ति परिचालन गर्न सर्वाधिकार सम्पन्न रहन्छ । राष्ट्र विभिन्न तत्त्वले बनेको हुन्छ- १) देशमा कुनै मुलुकको दबाब तथा प्रभाव नपरेको स्वतन्त्र सरकार हुनुपर्छ । आफ्नो देशको माटो, हावापानी, वातावरणअनुसार, नीतिगत तथा प्रशासकीय कामकारबाही सञ्चालन गरिएको हुनुपर्छ । राष्ट्रिय मुद्दाहरूमा आत्मनिर्णय गर्न सक्ने हुनुपर्छ । २) एकाएक घट्ने र छोटो समयावधिमा ह्वार-ह्वार्ती बढ्ने नभई स्थायी जनसंख्या हुनुपर्छ । ३) देशको तोकिएको निश्चित सिमाना हुन्छ । ४) राष्ट्रको हितमा विदेशी मुलुकहरूसँग पत्राचार, कुराकानी, संवाद, सन्धि-सम्झौता गर्न कुशल, कुटिल र सबल रही जनअधिकारको संरक्षण गर्ने  निकाय नै सक्षम सरकार ठहरिन्छ ।

राष्ट्रियता सम्बन्धी केही सवाल –

        माथि उल्लिखित बुँदाहरूका सम्बन्धमा वर्तमान अवस्थामा के हाम्रो सरकार स्वतन्त्र छ ? के स्थायी जनसंख्यामात्रै छ, हाम्रो देशमा ? के हाम्रो राष्ट्रको सीमारेखा सहिसलामत छ ? के हाम्रो सरकार राष्ट्रहितका लागि सक्षम, सबल र प्रभावकारी छ ?

        प्रथमतः हाम्रो सरकार सानोतिनो निर्णय गर्दा पनि हाम्रा छिमेकी राष्ट्रको के विचार छ भन्नेतर्फ लागेको पाइन्छ । तर आफ्नो राष्ट्र के भन्छ, नेपाली जनता के चाहन्छन् भन्नेतर्फ ध्यान दिएको पाइँदैन । कसरी हुन्छ, छिमेकीहरूलाई खुसी पारौं, आफ्नो कुर्सी बचाइराखौं भन्ने धारणा हाम्रो नेता र सरकार प्रमुखमा रहँदै आएको पाइन्छ । हाम्रा राजनीतिक नेताहरू सार्वभौमिकता/राष्ट्रियताप्रति प्रतिबद्ध हुनसकेको देखिँदैन ।

        दोस्रो, समय कुसमयमा नागरिकता प्रमाणपत्र वितरण अभियान चलाउनाको कारण र तीन जनाको सिफारिसले प्रमाणपत्र पाउने प्रावधान गरिएका हुँदा २०६३ सालमा सिफारिसका आधारमा प्रमाणपत्र वितरण गरिँदा करिब १५ लाख अनेपालीले नेपालको नागरिकता प्रमाणपत्र पाए भन्ने समाचार प्रसारण भएको थियो ।

        तेस्रो, दुवै छिमेकीतर्फ देशको सीमा मिचिएको छ, अतिक्रमण भएको छ, कतिपय स्थानमा सीमा विवादित छ । सीमा मिचिँदै गए देशको अस्तित्व लोप हुँदै जान्छ ।

        चौथो, हाम्रो सरकारको शासकीय क्षमता घट्दै गएकोले राष्ट्रियतामा आँच आएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा राष्ट्रका लागि कम्मर कस्ने सरकार हुनुपर्नेमा सरकारको खुट्टा लुलो भइरहेछ । सरकार प्रमुख तथा शीर्ष नेताहरूको बोलीको ठेगान हुनछाडेको छ । निर्वाचन नभएकाले जनअधिकार कुण्ठित भएको छ । देशको राष्ट्रियता, स्वाधीनता र सार्वभौमिकता दिनदिनै खिइएर गइरहेको छ ।

आखिर किन यस्तो भइरहेछ –

        देशमा राजनीतिक अस्थिरता, नेताहरूबीच एकआपसमा अहम्ता र असमझदारी बढ्दै जानाले र निर्वाचित सरकार नहुनाले नेपालको राष्ट्रियता खिइँदैछ । वैदेशिक हस्तक्षेपको मात्रा दिनदिनै बढ्दै गइरहेको हुनाले स्वाधीनतामा चोट परेको छ । पहिले सरकार गठन, प्रधानमन्त्री/मन्त्रीको नियुक्तिमा तथा नीतिगत कुराहरूमा अप्रत्यक्ष हस्तक्षेप हुन्थ्यो । अहिले त राज्यका विभिन्न अंगका पदाधिकारी तथा सचिव/सहसचिवको नियुक्ति तथा सरुवामा कार्यगत रूपमै प्रत्यक्ष हस्तक्षेपको रोग पसेको सुनिन्छ ।

        हाम्रो राष्ट्रियता र स्वाधीनताको कुरा बेलाबखत ढलपल हुने गरेको पाइन्छ । एउटा सरकार आउँछ, एक प्रकारको स्वाधीनताको कुरा गर्छ । अर्को सरकार आउँछ, अर्कै प्रसंग ल्याउँछ । हामीकहाँ जल-जमिन-जंगलजस्ता राष्ट्रिय सम्पदाको उपयोग, व्यापार-वाणिज्य, औद्योगिक विकास, सीमा सुरक्षा, जनताको जीउधनको सुरक्षाजस्ता विषयको मुद्दामा सहमति तथा राष्ट्रिय नीति कायम हुन नसक्नु नै देश विकास नहुनु हो । यसबारे ठोस राष्ट्रिय नीतिको आवश्यकता परेको छ ।

        अहिले हाम्रो राष्ट्रियता र राष्ट्र सञ्चालन नेपालीको स्वाधीनताभित्र छ-छैन भन्ने प्रश्न उब्जेको छ । बहालवाला प्रधानमन्त्री ‘साँचो त अन्त कतै रहेछ’ तथा ‘भारत र चीनमध्ये एकमा नेपाल मर्ज हुनसक्ने खतरा बढेको छ’ भन्ने गर्छन् । शीर्ष दलका अध्यक्षले ‘सीमासम्बन्धी सवाललाई जनमत संग्रहमार्फत अन्तिम स्वरुप दिनुपर्छर्’ भन्छन् । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग प्रमुख नियुक्ति सम्बन्धमा गाँजेमाजे चल्दा राष्ट्रपतिले सबैसँग छलफल गरेर मात्रै टंुग्याउँछु भनी साँझमा भनेकोमा भोलिपल्ट एकाबिहानै हतार-हतार सपथग्रहण कार्य सम्पन्न भयो । हाम्रा राजनीतिक पार्टी छिमेकी देशसमक्ष विन्तीपत्र हाल्दारहेछन् भन्ने कुरा एसडी मुनीद्वारा ०६९ साउन १६ मा काठमाडौंको नेपाली समाजमा उजागर भयो । राजनीतिक पार्टीहरूले यस्तै गर्दै जाने हो भने हाम्रो राष्ट्रियताको स्तर कहाँ पुग्ने हो भन्ने प्रश्न उठेको छ ।

वैचारिक-भौगेालिक विखण्डनता –
हाम्रो राष्ट्रियता र स्वाधीनता कमजोर भएको हुनाले नेपालीबीच राजनीतिक वृत्तमा मात्र होइन, तर विद्वत वर्गमा समेत विखण्डनपना आएको छ । नेपाली प्रबुद्ध वर्गमध्ये कोही भारत/चीनप्रति सजग रहेका छन् भने कोही त्रसित भएको पाउँछौं । हामीमध्ये कोही भारतको कुरा गरेर मुख मिठ्याउँछौं भने कोही चीनतर्फ र्फकेर मुख रसिलो बनाउँछौं । भारतीय नेपालविज्ञ काठमाडौं आउँछन् र कुनै केही विषयमा बोलेर छ्यास्स एउटा हड्डी फाल्छन् । त्यही हड्डीलाई लिएर नेपाली राजनीतिक वृत्तबीच र प्रबुद्ध वर्गमा समेत मतान्तर र वैचारिक द्वन्द्व हुने गरेको छ । यो नै हामी नेपालीको कमजोरी हो कि ? हाम्रो देशको भौगोलिक विखण्डनताका कुरा पनि अघि सर्दै आएको छ । ‘एक मधेस एक प्रदेश’का कुरा र एक मधेस नभए एक नेपाल पनि नरहने चेतावनी नेपाली जनताले सुनेका छन् । एक मधेस एक प्रदेश भए ‘एक हिमाल एक प्रदेश’ किन नहुने ? भन्ने प्रश्न पनि जन्मेको छ । यस्तो भएमा जिज्ञासा आउँछ- नेपालचाहिँ कहाँ रहने हो ?

अन्त्यमा –
हाम्रो राष्ट्रियता, स्वाधीनता, स्वतन्त्रता, सार्वभौमिकतालाई अक्षुण्णताका साथ जोगाइराख्न हाम्रो राष्ट्रिय मामिलामा सम्पूर्ण नेपाली एकजुट, एकमुख, एकगुट हुन ढिला गर्नु हुँदैन । राष्ट्रियता सम्बन्धी मुद्दा/समस्या के-के हुन्, घरभित्रै सबै सँगै बसी केलाउनुपर्छ । यस सम्बन्धमा सबै नेपाली सहमतिमा पुग्नुपर्छ र नेपालको राष्ट्रिय भनाइ बन्नुपर्छ । १९५० को सन्धिजस्ता खास विषयमा नेपालको भनाइ छिमेकी राष्ट्रसँग के हुने, आपसमा बसी मन्थन गरेर टुंगोमा पुग्ने बानी बसाल्नुपर्छ । राष्ट्रिय मुद्दामा छिमेकीसँगको कुराकानी र छलफलका लागि विषयगत विद्वत वर्गको टोलीले नीतिपत्र तयार पार्नुपर्छ । त्यस्ता सामग्रीलाई राजनीतिक स्तरमा विस्तृत अध्ययन, छलफल, अन्तरक्रिया, परिमार्जन गरेर अन्त्यमा सर्वसम्मत राष्ट्रिय नीतिपत्रका रूपमा तयार पारिनुपर्छ । यस्ता राष्ट्रियताका कुरामा राजनीतिक पार्टी, बुद्धिजीवी, नागरिक समाज, प्रबुद्ध वर्ग तथा व्यक्ति विशेषले जहिल्यै र जहाँसुकै (भारत, चीन या अन्य देशमा) बोल्दा सबै नेपालीको एउटै कुरो, एउटै मुख, एउटै स्वर हुनुपर्छ । अनिमात्र नेपालको राष्ट्रियता झल्कन्छ ।

Rastriyata

        नेपालको सार्वभौमिकता बचाउन वर्तमान परिप्रेक्ष्यमा समयमै व्यवस्थापिक संसदको निर्वाचन निष्पक्ष, स्वच्छ, स्वतन्त्र, धाँधलीरहित तरिकाले सम्पन्न गरिनुपर्छ । यसपछि देशले एउटा बाटो समात्छ । निर्वाचनको परिणामबाट राष्ट्रियता जगेर्ना गर्न सक्ने, जनताको बोली बोल्ने, सार्वभौमसत्ता बचाइराख्ने, अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा नेपालको नाम अगाडि बढाउने, स्वतन्त्र र सक्षम एकमना सरकार बन्नुपर्छ । यसका लागि जनताले आगामी निर्वाचनमा नेपालको राष्ट्रियता भनेको के हो ? भनी बुझ्ने र कार्यान्वयन गर्नसक्ने उम्मेदवार र पार्टीलाई चिनेर भोट दिनुपर्छ ।

                                                             ♣

%d bloggers like this: